Naar het overzicht
van stukken over Willempje van der Dooze





Een huwelijkskandidaat voor Geertrui Elisabeth in september 1846, maar de jongelieden belijden verschillende godsdienst

Het is misschien een beetje ingewikkeld, maar ik zal mijn best doen het helder te houden. Als Jantjen Jacobs Huisman in 1832 in de kolonie komt, is ze 1) weduwe Muiser, met drie kinderen bij zich uit dat huwelijk, en 2) weduwe Jonker, met twee kinderen uit dat huwelijk bij zich. Ze komt aan met haar derde echtgenoot, Rinse Michiels Ruiter, maar die overlijdt in 1834 en daarom staat Jantjen Jacobs Huisman op de kolonie bekend als 'de weduwe de Ruiter'.

Verzoekschrift

Ze schrijft op 29 september 1846 een verzoekschrift aan de permanente commissie, invnr 327 scan 143 met de adressering op scan 144. Daarin deelt ze mee dat een zoon uit haar tweede huwelijk, Koene Jonker, voornemens is om 'in de huwelijkstaat te gaan met de kolonistendochter Geertrui Elisabeth Schoolbroek'. En ze vraagt of de hoeve die zij bewoont dan op naam van haar zoon en zijn vrouw kan worden overgeschreven.

Koene Jonker

● Koene Jonker is volgens de kolonieadministratie geboren op 20 april 1822. Hij is afkomstig uit Oldemarkt, hij is hervormd en op 12 maart 1832 met zijn moeder, haar nieuwe echtgenoot, een broertje, en drie halfzusjes met de achternaam Muiser, op de kolonie gekomen.

Hij is op 13 mei 1844 van de kolonie gedeserteerd 'om in de gewone maatschappij werk te zoeken om daar mede in zijn onderhoud te voorzien', maar is op 3 juni 1844 teruggekeerd 'uit hoofde van berouw zijne moeder te hebben verlaten'.

Hij moet dan voorkomen bij de tuchtraad van 25 juli 1844 (zie vooral bijlage 6) die hem veroordeelt tot verbanning voor onbepaalde tijd naar de strafkolonie op de Ommerschans. Daar komt hij 10 september 1844 aan, zie dit overzicht, maar mag hij na een jaar, op 12 september 1845, weer terug naar de vrije koloniŽn. Hij woont nu weer bij zijn moeder.


Grietenij Schoterland

Bij haar verzoekschrift heeft de weduwe de Ruiter een briefje gevoegd van het bestuur van de grietenij Schoterland, invnr 327 scan 145. Dat briefje is gedateerd 26 september 1846, dus daar had ze eerder al om gevraagd. Het grietenijbestuur laat weten dat zij gunstig zullen adviseren over het overschrijven van de hoeve op naam van Koene Jonker en Geertrui Elisabeth.

De permanente commissie heeft op het verzoekschrift van de weduwe de Ruiter geschreven '5 October 1846 N35', wat inhoudt dat ze op haar vergadering van 5 oktober 1846 bij agendapunt 35 besluit het verzoekschrift door te sturen naar de directeur der koloniŽn om er advies over te geven.

De adjunct-directeur

Die directeur geeft het weer in handen van de adjunct-directeur voor de vrije koloniŽn Coenraad Hulst. Die reageert op 14 oktober 1846, invnr 237 scans 141 en 142.

Over de potentiele echtgenoot en hoeve-opvolger zegt de adjunct-directeur: 'Koene Jonker, die 24 jaren oud is, gedraagt zich goed, maar is niet zeer schrander en daarbij geen van de ijverigsten.'

Over diens moeder merkt hij op: 'De wed de Ruiter is een zwakke van geen goede gezondheid jouisserende vrouw, oud 57 jaren, en van een ongemakkelijk humeur.'

En over Geertrui Elisabeth Schoolbroek: 'staat bekend ter goeder naam en faam', maar zij is hervormd, 'terwijl de wed. de Ruiter met hare kinderen voor weinige jaren tot de R.C. religie is overgegaan'.

De directeur

Op 15 oktober 1846 stuurt de directeur der koloniŽn dit advies door naar de permanente commissie, waarbij hij het verzoekschrift van de weduwe en de mededeling van het grietenijbestuur retourneert. En in zijn begeleidende brief met nummer N2772, invnr 237 scan 139, merkt hij op:

'Zonder bepaald tegen te zijn, moet ik toch aanmerken, dat daar de jongelieden verschillende godsdienst belijden, hij niet van de vlijtigste is en zijne moeder nog wel in staat om het huiswerk waartenemen er weinig termen bestaan, om eraan te voldoen.'

Het besluit: Nee!

De permanente commissie heeft op de brief geschreven '21 Oktober 1846 N7' en die beslissing heb ik niet bekeken, maar die luidt ongetwijfeld dat gezien de adviezen van de directie ze geen toestemming geeft voor het huwelijk en voor het overschijven van de hoeve op naam van Koene Jonker en Geertrui Elisabeth.

Maar dan is er een ontwikkeling, waardoor er aanleiding is om het opnieuw te vragen.