ARENDS, Pieter Jansz

Spellingvariaties:
 Arendse  
Levensdata:
 23-6-1777 tot vermoedelijk 1828   
Subcommissie:
 Jisp
Aankomst:
 18-11-1818
Hoevenr. (tot 1823)
 Nr. 40
Vorig beroep:
 boerenarbeider 
Geloof:
  doopsgezind (= mennoniet)
Echtgeno(o)t(e):
 Geertje Davids Hartog, ±1779 (Beemster) - 20 mei 1822 (Frederiksoord)
Meegekomen kinderen:
 - Antje 2 juni-1803 (Beemster)
- David 26-1-1805
- Jan 28-5-06 tot 24-6-23
- Aaltje 12-1-1809
- Jacob 18-1-1813
- Maartje 20-8-1816 
Overige huisgenoten:
   
Opmerkingen: Arends is gezonden door de regionale subcommissie Hoorn. Daaronder 'ressorteerden' maar liefst 36 dorpscommissies, namens wie Hoorn het contact met de permanente commissie onderhield, en een van die dorpscommissies was Jisp, waar Arends vandaan kwam. Het was best netjes van Hoorn dat ze iemand uit een dorp namen en niet uit de eigen stad. Andere regionale commissies deden dat niet waardoor veel dorpscommissies begonnen te morren.

Koloniale carrière
Samengevat:
 Na drie maanden fel bekritiseerd als ‘grote domme luijaard', maar daarna steeds positiever beoordeeld. In 1822 een van de eersten die een grote boerderij krijgt. Maar vijf jaar later zegt hij op en vertrekt het gezin..
In het boek: Bij naam op de bladzijden 121, 326, 336, 339, 375 en verder natuurlijk bij de vermelde gebeurtenissen waar alle kolonisten bij zijn.

Fragmenten uit de archieven

De notulen van de subcommissie Steenwijk melden de vertraagde aankomst op 13 november van enkele gezinnen waaronder dat uit Hoorn.

16 november 1818: Melding vertrek van het gezin in de Staatscourant.

18 november 1818 schrijft Benjamin van den Bosch: aangekomen uit de gemeente Jisp: P. Arends, vrouw en 6 kinderen

Notulen pc dd 10 januari 1819: Brief van de subkommissie te Hoorn ... voorstellende twee huisgezinnen van de kolonie en berichtende van ter zijne nadeelige berichten aangaande Pieter Arends vernomen te hebben, onderzoek en redres verzoekende besloten den Heer Direkteur de kopy van dier brief te zenden ter inwinning van rapport, waar na het rapport van den Direkteur aan de subkommissie van Hoorn zal worden gezonden.

14 januari 1819 schrijft Benjamin van den Bosch: Ten aanzien van P. Arends dat een grote domme luijaard is, zo als de Kommissie uit de staat van verdienste best zien kan schrijf ik morgen nader.

16 januari 1819 schrijft Benjamin van den Bosch:

     Ingevolge missive der Permanente Kommissie van den 11 dezer heb ik Pieter Arends ondervraagd over de door hem ten aanzien der kolonie, verspreide geruchten.
    Den brief waar van de Hoornsche subcommissie gewag maakt is door genoemde Arends aan zijne zuster geschreven, hij ontkend daar in te hebben geklaagd, maar alleen informeerender wijze te hebben berigt; dat het voedsel aan alle huisgezinnen, in dezelfde hoeveelheid wierd verstrekt: het zij dezelve vier zes of acht personen sterk waren.
     Dat hij echter hier alleen brood, boter etc. had bedoeld dewijl hij moest bekennen dat het overige voedsel aan alle zo veel zij benodigt waren toegedeelt wierde.
    "Dat de verdiensten hem zonder enig protest wierden afgehouden" had hij niet op deeze wijze geschreven, maar zijne verwondering betuigd, dat hij zijne voeding geheel betalen moest, dewijl hem dit geheel anders was voor gesteld.

    "Dat de verzorging van voedsel niet zodanig was als bij geruchten was gemeld geworden" moest hij thans nog staande houden, dewijl hij - Arends - zich eenige tijd voor de oprichting der kolonie naar herwaards had begeven, ten einde een en ander eens op te neemen.
    Dat hij bij die geleegenheid aan den burgemeester van Steenwijk - Dheer Tuttel - gevraagd had, of er tabak, koffy en thee gratis aan de kolonisten zou worden gegeven en (deze er) op had geantwoord "Welzeker jongen. Ook de melk er bij" en thans ondervond hij dit geheel anders.
    Van de inwendige politie of huishoudelijke inrichting zegt de man geen enkel woord te hebben geschreven. Ik zou dus moeten veronderstellen de Hoornsche subcommissie er dit veronderstellende wijze hebben bijgevoegd: op welke grond zij zich echter dergelijke ongegronde aanmerkingen zou durven veroorloven begrijp ik niet.

      Even min kan ik begrijpen hoe zij in ernst goede berichten van een huisgezin zou hebben kunnen verwagten, wiens verregaande luijheid en lusteloosheid, meer den arbeid dan de behoefte vreest, en voor eenen zo gewigtige proefneming geheel ongeschikt is; misschien zou ik op mijn beurt, mij hier eenige, meer gegronde, aanmerkingen veroorloven kunnen: Dan ik mag niet uit het oog verliezen, dat ik aan de Permanente Kommissie schrijf en mij weer bij mijn onderwerp moet bepalen.

    Wanneer de Permanente Kommissie de staten van voeding en verdienste naziet zal zij ontwaren, dat genoemde Arends - wanneer hij niet in daghuur heeft gewerkt - doorgaans 2 stuivers en bijna nooit boven de 4 stuivers daags heeft verdient, terwijl zijne meedekolonisten door ijver en oppassendheid hunne dagelijksche verdienste tot 12 - 16 - ja zelfs tot 20 st per dag hebben doen opklimmen. Ik voeg hierbij twee der laatste weekstaten, waaruit de Kommissie het door mij aangevoerde nog meer zal bevestigd vinden.

    Op een deezer staten heeft Arends die zeer goed met paarden kan omgaan, 3 dagen in daghuur mestgereeden, en 10 st daags daarvoor ontvangen. De overige dagen heeft hij gewoonlijk 2 st verdiend. Hij maakte 25 takkeboschen, een arbeid waaraan hij altijd gewoon was, terwijl de Wals en meer anderen er 200 ja 250 in de zelfde tijd maakten. En deeze man beklaagd zich, en zegt op schuld te moeten werken etc. Van reeds te lang heb ik de Kommissie met dezen ondankbaren, die buiten de kolonie zou moet verhongeren, bezig gehouden. Zijne klagten zijn als zo veelen lofspraken en getuigen van de doelmatigheid dezer inrichting, waar geene luijheid gevoed, maar ijver en arbeidzaamheid ruim beloond wordt.


Dit verhaal over Arends wordt ook verteld op de site van Jan Lafeber en via de noten daarbij zijn kopietjes te zien van delen van de brief van Hoorn en de twee brieven van Benjamin.


Zie voor beloningen voor kolonisten augustus 1819, voor donaties watersnoodramp februari 1820, beoordelingsrapport door de directie juni 1820 en de jaarinkomen over 1820 de desbetreffende files.

Op 17 maart 1822 meldt Wouter Visser enkele verzoeken van kolonisten om hun dochters buiten de koloniën te laten dienen, onder meer van Pieter Arendse.

Dood vrouw van Arends (tijdens de besmettelijke ziekte)
Vledder, overlijdensakte, 22 mei 1822, aktenr. 12
Overledene: Geertje Davids Hartog, geboren te Bemster op 05-10-1780; beroep: huisvrouw; overleden te Frederiksoord (Vledder) op 20-05-1822; oud: 42 jaren, dochter van David Hartog en Martje Klaas de Wit.
Gehuwd geweest met NN NN, in leven.

De Star van september 1822 over de Ommerschans-hoevenaars: De kolonisten harmeling en westerveld zijn reeds voor eenige dagen derwaarts vertrokken, en staan door tymes en arends te worden gevolgd.

Volgens het stamboek van de Ommerschans betrekt Arends op 18 oktober 1822 een hoeve bij de Ommerschans:

Hij wordt genoemd bij de vrijboeren op de pagina Ommerschans.

De Star van september 1823: Overleden in kol. No 5 jan arends
(NB: Dit staat ook in de overlijdensactes van mensen die op het kerkhof aan de Ommerschans begraven zijn, in het boek van Piel dat staat op de site van de Historische Vereniging Avereest: Overlijdensdatum is 24 juni 1823.)




Over hun latere leven:
Vet is een externe link, bij een niet-vette link blijf je op deze pagina's.


Volgens de rode boeken van Kloosterhuis neemt Pieter Arends op 22-9-1827 ontslag als hoevenaar. Het is mij onbekend of het gezin dan weggaat, maar ik heb de indruk dat ze in de omgeving blijven. Bij de gemeente Ommen zou een overlijdensakte van ene Pieter Jans Arends in 1828 zijn, maar die heb ik niet gezien en ik weet niet of hij het is.
Ook opvallend is dat in de gemeente Avereest op 03-12-1835 trouwt David Arends, geboorteplaats: Noordeindermeer (Nh), 30 jaar oud, zoon van Pieter Arends en Geertje Davids Hartog. Blijkbaar verkeert zoon David dan nog in de buurt?

Volgens informatie van Jan Lafeber was deze David eerder, op 3 juni 1823, opgegeven als loteling. Volgens diezelfde bron is Antje Arends op 18 december 1824 getrouwd met Albert Mos, geboren 27-12-1800 in De Leijen (Staphorst), boerenwerker-schaapherder-koopman. Bij Antje wordt als beroep winkelierster vermeld en het huwelijk vindt plaats in Ommen (stad), dus zij is ook bij de Ommerschans gebleven. Over het nageslacht van Antje is via info@lafeber.info meer informatie te krijgen.

Volgens diezelfde bron is de eerste vrouw van Arends, Geertje Davids Hartog, een kleindochter van Jacob Jan Hartog (1734-1808), doopsgezind leraar te Beemster en Oosthuizen  en representant van het Volk van Holland (het orgaan dat in 1795 in de  plaats kwam van de Staten van Holland en West-Friesland). Zie ook http://www.vammers.nl/Stamboom/