Het gezin van Antonij Hendrikus Danner, kolonisten uit Zutphen met een sterke wegloop-neiging

Een van de belangrijkste regels op de kolonie is dat je niet zonder toestemming van het terrein af mag. Anders heet het 'deserteren'. De ene kolonist heeft het daar moeilijker mee dan de andere. Het gezin van Antonij Danner kan het heel slecht verkroppen.

Antonij Hendrikus Danner is nog jong, 25 jaar, als hij door Zutphen wordt geplaatst als arbeidershuisgezin in Veenhuizen. Op 23 december 1844 komen ze aan en worden ze gehuisvest in woning nummer 3 van het eerste of kindergesticht. We vinden ze terug in het register van arbeidersgezinnen 1834-1847 met invnr 1574, klik hier en vul rechtsonder het paginanummer 27 in. Ik neem deze gegevens over:

Antonij Hendrikus Danner is volgens de lang niet altijd betrouwbare kolonieadministratie geboren op 8 mei 1819. Zijn echtgenote is:
Berendje ten Have, geboren 3 december 1814. Ze hebben bij aankomst ťťn kind:

Antonij Hendrikus Danner, geboren 13 april 1838. Daar komt in Veenhuizen bij:
Johannes Pieter Danner, geboren 22 december 1845, en
Johanna Jacoba G Danner, geboren 7 juli 1849.

Het ambacht van pottenmaker

Tussen de geboorte van die laatste twee in is vader Antonij Hendrikus er een keer vandoor. Hij rekt het hem toegestane verlof van ťťn week op tot drie weken. Als dat op 12 mei 1847 voor de raad van tucht voor arbeidersgezinnen in Veenhuizen komt, blijkt hij het vak van pottenmaken te beheersen en zou hij daar graag van leven. Maar dat gaat vooralsnog niet door, zie het verslag van de tuchtzitting.

Blijkbaar wordt het hem niet nagedragen. In het volgende register van arbeidersgezinnen, invnr 1575, klik hier en vul rechtsonder het paginanummer 60 in, wonen ze blijkbaar in woning 31 of 41 en staan ze doorgestreept. De laatste kolom vermeldt dat ze per 1 maart 1851 bevorderd zijn tot vrije kolonisten. Blijkbaar mocht Zutphen een hoeve vullen uit de contributie (zie voor een uitleg deze pagina) en heeft Antonij Hendrikus daar met succes om gevraagd.

Helemaal links is met potlood bijgeschreven dat de permanente commissie daar een besluit over genomen heeft op de vergadering van 11 februari 1851 onder agendapunt N9. Dat heb ik niet bekeken maar voor mensen die verder onderzoek willen doen: dat moet zich bevinden in invnr 689.

Leven en weglopen in Willemsoord

Als gezegd gaan ze op 1 maart 1851 over van Veenhuizen naar de vrije koloniŽn. Ze worden ondergebracht in hoeve 128 van Willemsoord. Datzelfde jaar gebeuren er nog twee dingen.

Bernard Danner wordt als vierde kind van het echtpaar geboren op 21 mei 1851.

En Antonij Hendrikus Danner, de zoon, loopt 9 december 1851 van de kolonie weg. Hij is dan dertien jaar! Op 17 december is hij weer terug.

Het volgende jaar probeert hij het opnieuw. Hij loopt weg op 4 september 1852 en blijft nu langer weg. Pas na zeven maanden, op 14 april 1853 is hij weer terug.

Het is allemaal te volgen in het stamboek Willemsoord 1848-1859, invnr 1363, klik hier en vul rechtsonder paginanummer 134 in. Daar valt ook te zien dat ze net als alle vrije kolonistengezinnen ingedeelden hebben en veel van hen lijken ook aangestoken te worden door het desertievirus.

Arend Vrijhof(f) niet. Hij is geboren 15 juni 1842, sinds 29 mei 1855 in de kolonie en al bij diverse gezinnen geweest. Hij verblijft van 17 mei 1851 tot 22 november 1851 bij de familie Danner.

Jan Trompetter is geboren 4 april 1823 en afkomstig uit Koog aan de Zaan. Hij is ooit, in 1834, door Koog in het kindergesticht in Veenhuizen geplaatst. Zie over hem onderaan deze tuchtzitting.
Het is onbekend of hij rechtstreeks uit dat kindergesticht of na een aantal jaren in Koog weer in beeld komt als ingedeelde in de vrije koloniŽn. Hij is achtentwintig jaar als hij op 19 augustus 1851 hier aankomt. Hij komt meteen bij de familie Danner in huis en hij deserteert vandaar op 8 april 1852 van de kolonie. Om te gaan trouwen, zie onderaan de hierboven genoemde tuchtzitting.

Aagje Al is geboren 23 juli 1830. Zij is op 30 november 1847 in de kolonie geplaatst vanuit Zaandam. Na bij diverse gezinnen te zijn ondergebracht, komt ze op 24 november 1853 bij de familie Danner. En ze loopt weg op 22 januari 1854.

Schijndood in het heideveld

In 1853 wordt hoeve 128 omgenummerd tot hoeve 136. Dan volgt 1854 en dat is een topjaar. Op 15 juni 1854 krijgt Antonij Hendrikus senior te horen dat hij voor de raad van toezicht van Willemsoord zal moeten verschijnen omdat hij schijndood van dronkenschap in het heideveld is gevonden. Hij neemt meteen de benen. Acht dagen later, op 23 juni 1854, deserteert de eennaoudste zoon Johannes Pieter Danner. Hij is dan achtenhalf jaar oud!!

De volgende dag worden ze allebei teruggevoerd, de een uit Steenwijk, de ander uit Meppel. Er wordt teruggekeken op de hele zaak in de tuchtzitting van 31 juli 1854, waarvan ik transcripties heb van de betreffende gedeelten. Inmiddels is het hele gezin 'ter voorkoming van herhaalde desertie' al op 27 juni 1854 naar de strafkolonie op de Ommerschans gebracht.

In het register van strafkolonisten 1848-1859 met invnr 1586 (helaas zijn daar geen scans van) staan ze daarna met z'n zessen op folio 26. Aankomst daar dus 27 juni 1854 en ze mogen na anderhalf jaar, op 15 november 1855, weer terug naar de vrije koloniŽn. Hoeve 136 (het voormalige 128) staat dan net weer leeg nadat het een dik jaar is bewoond door het gezin van Joseph Benedictus Bak, en de familie Danner kan terugkeren in de hoeve waar ze eerder ook al woonden.

Zie voor de lokatie van die hoeve, op wat nu de Amsterdamselaan is, deze pagina.

Het afscheid

In 1856 wordt de oudste zoon Antonij Hendrikus tijdelijk ondergebracht in een ander huishouden. Op 10 juli 1856 vertrekt hij en op 21 augustus 1856 komt hij weer terug bij zijn ouders. Waarom dat is zou ik niet weten. Onderzoekers kunnen de doos met inventarisnummer 950 doorzoeken of ze de reden kunnen achterhalen. Anderhalf jaar later heeft Antonij Hendrikus junior het helemaal gezien. Op 29 maart 1858 deserteert hij en ze zien hem op de kolonie nooit meer terug.

En dan... Ik heb van de meeste tuchtzittingen uit 1859 geen transcriptie, maar er zal wel iets gebeurd zijn. Want op haar vergadering van 9 maart 1859 onder agendapunt N2 besluit de permanente commissie dat de familie Danner moet worden 'overgeplaatst onder de arbeiderskolonisten te Veenhuizen'. Dus terug naar de positie die ze oorspronkelijk bekleedden. Ik heb het besluit zelf niet gezien, maar het moet in invnr 909 zitten.

Die terugplaatsing wachten vader, moeder en de drie nog thuiswonende kinderen niet af. Op 7 april 1859 eindigt hun koloniale bestaan. Inderdaad...., ze deserteren.