Het arbeidershuisgezin van Johannes ten Geuzendam in het eerste gesticht te Veenhuizen: van de vijf kinderen blijven er drie in de koloniŽn

De subcommissie van weldadigheid Den Haag krijgt eind 1823 vijf plekken aangeboden voor arbeidershuisgezinnen te Veenhuizen. Zie op deze pagina algemene informatie over arbeidershuisgezinnen, en een lijst van de eerste arbeidersgezinnen in het eerste gesticht te Veenhuizen staat op deze pagina.

Aankomst

Den Haag doet een voordracht en op 13 december 1823 gaat de permanente commissie daarmee akkoord, zie designatie 102 in het designatieregister 1823. Op 26 december 1823 komen de gezinnen aan, waaronder dat van Johannes ten Geuzendam. Hier mijn aantekeningen over dat gezin.

De familie ten (of 'ter' of 'der' of 'den') Geuzendam wordt gehuisvest in woning 46 (in tegenstelling tot wat in het designatieregister staat) van het eerste gesticht. Ze staan in het stamboek van het eerste gesticht met invnr 1571 op scan 16. Zie bovenaan de pagina hoe die scans te bereiken zijn.

Van die inschrijving neem ik de gezinsgegevens over, met de kanttekening dat de kolonieadministratie de aantekeningen zijn van een particuliere organisatie en dus geen officiŽle bron waarop blindgevaren mag worden.

Gezinssamenstelling

● Johannes ten Geuzendam is volgens die inschrijving geboren op 17 juli 1777. Hij is net als de rest van het gezin hervormd. Hij is getrouwd met:

● Alida Timmermans, geboren 9 februari 1777. Het echtpaar heeft de volgende kinderen bij zich:

● Agnetia Albertina ten Geuzendam, geboren 16 juni 1810,
● Di(e)derik
ten Geuzendam, geboren 21 mei 1812,
● Christina Johanna ten Geuzendam, geboren 25 mei 1815,
● Aaltje ten Geuzendam, geboren 15 februari 1817, en
● Hermanus ten Geuzendam, geboren 28 mei 1819.

Op 2 oktober 1827 verhuist het gezin naar woning nummer 32. Maar kort erop, op 27 oktober 1827, overlijdt het hoofd des gezin Johannes ten Geuzendam.

Los spul

Verder heb ik over deze periode geen aantekeningen, behalve dat Diederik ten Geuzendam voorkomt op de 'Naamlijst der personen welke belijdenis des geloofs hebben afgelegd op den 14 en als leden der Protestantsche Gemeente te Veenhuizen zijn bevestigd op den 16 Augustus 1829', invnr 98 scan 358-en-verder

Vermoedelijk is het ook Diederik die een maandje later als de 'kolonist ter Geusendam' optreedt als getuige bij de raad van tucht voor arbeidershuisgezinnen. Een arbeidersechtpaar heeft een vrouw uitgescholden en dat hebben Diederik en een aantal anderen gehoord, zie het verslag.

Leegloop

In het stamboek van arbeidershuisgezinnen met invnr 1573 staat het gezin van 'de weduwe J. ter Geuzendam' op scan 9. Woningnummer 32 is doorgestreept en vervangen door woningnummer 9. Of ze zijn verhuisd, of de woningen zijn hernummerd, dat weet ik niet. Er is sprake van leegloop:

■ Op 23 april 1830 gaat Agnetia Albertina ten Geuzendam met drie maanden verlof om een baan te zoeken. Zie de regeling waar dat op gebaseerd is. Blijkbaar lukt het, want ze keert niet meer terug.

■ Op 13 maart 1831 is Diederik ten Geuzendam 'als milicien vertrokken'. In andere woorden: hij vervult zijn militaire dienstplicht.

■ Op 20 augustus 1833 verlaat Christina Johanna ten Geuzendam Veenhuizen en het ouderlijk nest met ontslag. Volgens de 'Nominative Staat van Kinderen, van Arbeiders Huisgezinnen aan welken gedurende het jaar 1833 Ontslag uit de Kolonien is verleend aanwijzende hunne bestemming en ouderdom', invnr 145 scan 127, heeft de bij haar vertrek achttien jaar oude Christina Johanna een dienstje 'te Groningen bij de burgerstand'.

Huwelijk Diederik

In het stamboek van arbeidershuisgezinnen met invnr 1574 staat het nog maar kleine gezin op scan 9. Ook nog steeds in woning 9.

Diederik ten Geuzendam keert 14 maart 1836 terug in de kolonie. Om te trouwen. In het stamboek staat: 'Dezelfde gehuwd met Hakkert den 14 October 1836 en als hoofd van dit gezin bevestigd, de moeder en Aaltje en Hermanus bij hem inwonende, zie 25 augustus 1836 N23'.

Het laatste betekent dat de permanente commissie op haar vergadering van 25 augustus 1836 bij agendapunt N23 een besluit hierover genomen heeft. Dat moet in invnr 451 (geen scans) zitten, maar heb ik niet bekeken. Over de familie Hakkert (of Hackert) is nu ook een pagina.

Fabrieksbaas

Het gezin Ten Geuzendam, bestaande uit Diederik ten Geuzendam, echtgenote Jannetje Hakkert en hun kinderen (zie onder) plus moeder Alida Timmermans en Aaltje en Hermanus ten Geuzendam, woont volgens scan 9 van invnr 1574 nu 'in eene woning bij de stoomfabrijk'. Dat moet een nieuwbouwwoninkje zijn want de fabriek is op het moment nog maar in aanbouw. Het is bij het derde gesticht en de verhuizing is niet voor niks.

Bij besluit van de permanente commissie van 21 september 1838 N5 (moet in invnr 478 zitten) wordt Diederik ten Geuzendam per 1 oktober 1838 aangesteld als fabrieksbaas in het derde gesticht te Veenhuizen. Dat duurt extreem kort. Bij besluit van 13 november 1838 N11 (moet in invnr 480 zitten) wordt hij per 8 december 1838 weer 'ondergebracht bij de arbeidershuisgezinnen. De informatie komt uit het personeelsregister met invnr 998 (geen scans) folio 77. Of het louter een administratieve kwestie is en hij wťl fabrieksbaas blijft is mij niet bekend, maar hoe dan ook duurt dat maar tot 1841 (zie verderop).

Diederiks gezin

Diederik ten Geuzendam en Jannetje Hakkert staan ook in het stamboek van arbeidershuisgezinnen met invnr 1575, op scan 25. Nog steeds in de 'woning van de stoomfabriek' bij het derde gesticht. Hieruit neem ik hun kinderen over.

Johannes ten Geuzendam, geboren 7 januari 1837,
Alida ten Geuzendam, geboren 10 december 1838.
Cornelia ten Geuzendam, ook geboren 10 december 1838, een tweeling dus,
Adriana ten Geuzendam, geboren 9 mei 1841,
Christina Johanna ten Geuzendam, geboren 20 april 1845,
Wijntje ten Geuzendam, geboren 19 oktober 1847,
Anthonie ten Geuzendam, geboren 5 mei 1850,
Angenieta Albertina ten Geuzendam, geboren 26 december 1852, en
Hermanus ten Geuzendam, geboren 5 december 1855.

De drie oudsten (Johannes, Alida en Cornelia) gaan op 19 april 1856 met drie maanden verlof om een baan te zoeken en keren niet meer terug.

Huwelijk Aaltje

De volgende die trouwt is Aaltje ten Geuzendam. Zij treedt op 19 mei 1838 te Norg in het huwelijk met Erik Jans Visser, wiens eerste voornaam ook voorkomt als Eek of Eerk. Hij is een voorzoon van de echtgenote van arbeiderskolonist Remke Sybolts Hunia, zie over die familie deze pagina. Hij is een tijdje daarvoor overgeplaatst naar Willemsoord als opziener in de katoenweverij en daar gaat Aaltje ook wonen, zie voor het vervolg deze pagina.

Op 18 december 1839 overlijdt Alida Timmermans weduwe J. ten Geuzendam.

De stoomspinnerij

Vier dagen later gaat Hermanus ten Geuzendam het huis uit. Er staat niet bij waarom. Per 22 december 1839 gaat hij wonen bij het arbeidersgezin Hunia, met een voorzoon van wie Aaltje ten Geuzendam getrouwd is. Niet zo vreselijk lang, op 4 juni 1841 gaat hij met ontslag. Maar hij verlaat de kolonie niet, want volgens folio 83 van het personeelsregister met invnr 998 (geen scans) is hij aangesteld tot assistent in de katoenspinnerij in Veenhuizen-3.

Dat heeft er alles mee te maken dat rond deze tijd de stoomspinnerij bij het derde gesticht begint te werken. Uit De kinderkolonie pagina 298: Juni 1841: ĎDe katoenspinnerij te Veenhuizen is thans werkelijk begonnen garen voor onze eigene weverij op te leveren.í

Daarvoor is personeel nodig. Het hogere kader bestaat uit ingevlogen Engelsen, zie bijvoorbeeld Thomas Drinkwater.
Maar daaronder zit een heleboel werkgelegenheid voor autochtone koloniebewoners, zoals bijvoorbeeld onderdirecteur Gerrit Steenbeek.
En de gebroeders Ten Geuzendam.

Assistenten bij de katoenspinnerij

In het personeelsregister met invnr 1007 (geen scans) mapje 7 (= 1842) staan ze allebei als assistent bij de katoenspinnerij. De officiele aanstelling, na de proefperiode, is 1 oktober 1841. Ze verdienen allebei vier gulden per week.
Bij besluit van 14 oktober 1841 N1 (moet in invnr 520 zitten) gaan ze vijf gulden verdienen en bij besluit van 15 december 1843 N7 (moet in invnr 547 zitten) wordt dat opgetrokken tot zes gulden per week.

Voor zover uit invnr 1007 te achterhalen, blijven ze dit werk doen zolang de stoomfabriek bestaat, dus tot 1860.

Waarom Hermanus ten Geuzendam in het personeelsregister met invnr 998 staat en niet in het arbeidersstamboek, en Diederik ten Geuzendam wťl in het srbeidersstamboek en niet in het personeelsregister, is een van die onopgehelderde (en waarschijnlijk ook nooit op te helderen) raadsels van de kolonieadministratie. Ze hebben echt allebei dezelfde functie.

Huwelijk Hermanus

Hermanus is de derde die binnen de kolonie trouwt. Hij treedt op 2 juni 1844 in het huwelijk met Weijntje Hakkert, inderdaad, een zus van de hiervoor genoemde Jannetje Hakkert.
Ik neem hun kinderen over van folio 83 van het personeelsregister met invnr 998:

Alida Johanna ten Geuzendam, geboren 16 april 1845 (in de kolonistendatabase staat 1843, maar dat is onjuist). Zij overlijdt 2 juli 1846,
Alida Johanna ten Geuzendam, geboren 14 maart 1847,
AriŽn Cornelis ten Geuzendam, geboren 14 augustus 1849,
Johannes ten Geuzendam, geboren 5 januari 1852,
Theunis ten Geuzendam, geboren 17 januari 1854, en
Neeltje ten Geuzendam, geboren 23 januari 1856.

Na 1859, Diederik

In 1859 neemt de Staat de gestichten te Veenhuizen en Ommerschans over van de Maatschappij van Weldadigheid. Daarna zijn het geen koloniŽn meer en van de periode daarna heb ik slechts incidenteel aantekeningen.

De Maatschappij heeft tot 1 juli 1861 de tijd om de arbeidersgezinnen weg te werken, of naar de vrije koloniŽn of met ontslag. Waar Diederik ten Geuzendam en zijn gezin blijven kan ik nergens vinden. In het register van laatste arbeidershuisgezinnen met invnr 1369 staan ze niet, niet in de personeelsregisters en in de bedelaarsregisters ook niet. Waar dan wel zou ik echt niet weten.

Na 1859, Hermanus

Volgens folio 8 van het personeelsregister toegang 0137.01 invnr 51 gaat Hermanus ten Geuzendam per 28 juli 1860 naar de Ommerschans als zaalopziener. Dat verdient É 270,40 per jaar, dus ten aanzien van zijn vorige werk gaat hij er op achteruit. Later loopt het salaris wel op tot eerst É 365 en daarna É 416,47Ĺ per jaar.

Volgens folio 4 van toegang 0137.01 invnr 52 wordt hij per 1 oktober 1881 'eervol ontslagen'. Alleen nog in huis zijn dan dochter Neeltje en een op 7 oktober 1864 geboren nakomertje Jacob Christiaan ten Geuzendam. Er staat niet bij waar het gezinnetje naar toe gaat.