De familie Gijben uit Rotterdam, van ťťn woning voor een arbeidershuisgezin naar drie woningen voor arbeidershuisgezinnen

Als het arbeidershuisgezin van Dirk van der Waal - een pagina over hem volgt nog - is overgeplaatst van Veenhuizen naar de vrije koloniŽn, mag de subcommissie van weldadigheid Rotterdam een nieuw arbeidershuisgezin voordragen.


Voordracht

Zie voor algemene opmerkingen over arbeidershuisgezinnen en vandaar kun je doorklikken naar informatie over arbeidersgezinnen bij het eerste en derde gesticht.

Rotterdam draagt het gezin voor van Pieter Gijben, in eerste instantie nog gespeld als Geijben, en Johanna van der Wijden. De permanente commissie van de Maatschappij van Weldadigheid accepteert de voordracht op 7 september 1824, zie designatie 41 in het designatieregister 1824. Hier mijn aantekeningen over dit gezin.

Aankomst

Ze komen aan op 28 september 1824. Daarvan is een aankomststaat gemaakt die zich bevindt in invnr 1370. Van dat invnr zijn geen scans dus we moeten het doen met mijn gebrekkige fotootje:


Ze komen eerst in arbeiderswoning nummer 96 in het eerste gesticht en staan in het stamboek van dat gesticht met invnr 1571 op scan 32. Zie bovenaan de pagina hoe de scans te bereiken zijn. Daar staat vermeld dat ze per 16 april 1825 overgaan naar het tweede gesticht woning 27.

Vervolgens staan ze echter op scan 111 van het stamboek van het derde gesticht met invnr 1572, met 27 doorgestreept en als bewoners van woning 87 in dat derde gesticht, komend uit het eerste per 16 april 1825. Dus volgens mij hebben ze nooit in het tweede gezeten, maar daar zullen we waarschijnlijk nooit achterkomen.

Van deze inschrijvingen neem ik de gezinsgegevens over, met de kanttekening dat de kolonieadministratie slechts de aantekeningen zijn van een particuliere organisatie en dus geen officiŽle bron waarop blindgevaren mag worden.

Gezinssamenstelling

Pieter Gijben is volgens die inschrijving geboren op 12 maart 1778. Hij is net als de rest van het gezin rooms-katholiek. Hij is getrouwd met:

Johanna van der Wijden, geboren 28 oktober 1778. Ze hebben twee kinderen bij zich:

Petrus Gijben, geboren 17 februari 1803, en
Anthonie Gijben, verder vaak voorkomend als Antonie Johannes Gijben, geboren 2 oktober 1812.

Huwelijk Petrus junior

Na een dikke vijf jaar, op 1 februari 1830, wordt zoon Petrus Gijben 'gehuwd ontslagen'. Hij krijgt ook een woning als arbeidershuisgezin en staat op scan 39 als Petrus Gijben jr. Hij woont eerst 3e gesticht woning 45 en later eerste gesticht woning 27. Echtgenote is Geertrui Rademakers, geboren 11 maart 1800. Het stel krijgt de volgende kinderen:

Pieter Gijben, geboren 13 december 1830,
Johannes Anthonie Gijben, geboren 5 maart 1833. Maar hij overlijdt 6 februari 1834,
Johanna Magdalena Gijben, geboren 5 april 1835,
Adriana Maria Gijben, geboren 27 mei 1838. Zij overlijdt 6 juli 1850,
Geertruida Gijben, geboren 11 juni 1840. Zij overlijdt 27 januari 1842, en
Adrianus Wilhelmus Gijben, geboren 28 mei 1843. Hij overlijdt 12 mei 1847.

Welke vrouw Gijben?

Het lastige is dat als op 11 februari 1830 bij een zitting van de tuchtraad over een zwangere arbeidersweduwe, beschreven in De strafkolonie pagina 115, een 'vrouw Gijben' optreedt als getuige, we niet weten of daarmee de vrouw van Pieter Gijben senior bedoeld wordt of de vrouw van Petrus Gijben junior. Zulke onduidelijkheden zullen vaker gaan spelen.

Terugplaatsing

Op 9 mei 1831 verlaten Pieter Gijben senior, echtgenote Johanna van der Wijden en zoon Anthonie Gijben de kolonie. Ze hebben hun ontslag gevraagd en gekregen. Maar daar krijgen ze spijt van. Het maandblad van de Maatschappij Vriend des Vaderlands meldt in het nummer van augustus 1831, zie deze pagina:


Dezer dagen heeft de Permanente Commissie van de Subcommissie te Rotterdam voor de Arbeiders huisgezinnen weder aangenomen het gezin van P. GIJBEN.

Dit gezin, slechts korten tijd, op zijn dringend verzoek uit de koloniŽn ontslagen, meende, zonder de zorg der Maatschappij, een ruimer middel van bestaan te zullen hebben. Spoedig, echter, bleek het hoezeer het zich daarin had bedrogen, en met aandrang werd de terugplaatsing verzocht.

Ofschoon de Permanente Commissie tot regel heeft gesteld, om eenmaal uit de koloniŽn ontslagenen niet weder aan te nemen, heeft zij nogtans gemeend hier eene uitzondering te moeten maken, zoo omdat het huisgezin van GIJBEN zich steeds ordelijk in de koloniŽn had gedragen, als om de andere kolonisten tot waarschuwing te strekken en hunne verzorging in de koloniŽn op prijs te doen stellen, vůůr het te laat mogt zijn, en het is te hopen, dat het voorbeeld van GIJBEN voor de kolonisten niet verloren zijn zal.

Veldwachter

Weer opgenomen staan ze in het stamboek van arbeidershuisgezinnen met invnr 1573 nu op scan 43 als bewoners van woning eerst woning 95 in het derde gesticht en daarna woning 49.

Op 12 juni 1833 is op een zitting van de tuchtraad voor bedelaars sprake van de 'veldwachter Gijben'. Hoogstwaarschijnlijk gaat het hier om Petrus Gijben junior, want de Maatschappij neemt liefst jonge mannen om als veldwachter dienst te doen.

Huwelijk Antonie Johannes

Op 27 juli 1835 gaat Antonie Johannes Gijben met ontslag. Dat is om te trouwen met Catharina Petronella Braxhoofden, geboren 18 september 1814, dochter van een militaire veteraan die in Veenhuizen woont. En net als zijn oudere broer, krijgt Antonie Johannes een arbeiderswoning. Hij staat in invnr 1573 op dezelfde scan 39 als zijn broer als bewoner van woning 34 in het derde gesticht. Dit echtpaar krijgt de volgende kinderen:

Pieter Gijben, geboren 21 november 1835 (dit is dus de VIERDE Pieter Gijben die in Veenhuizen rondloopt. Dat gaat nog ingewikkeld worden!),
Christina Petronella Gijben, geboren 1 april 1838,
Johanna Gijben, geboren 21 april 1840,
Maria Gijben, geboren 19 oktober 1843,
Catharina Pieternella Gijben, geboren 20 mei 1846. Zij overlijdt 13 september 1849,
Antonie Johannes Gijben, geboren 12 maart 1849. Hij overlijdt 7 maart 1850,
Catharina Petronella Gijben, geboren 29 januari 1851,
Antonie Johannes Gijben, geboren 31 mei 1853, en
Margaretha Gijben, geboren 9 juni 1856.


Tot 1847

In het stamboek van arbeidershuisgezinnen tot 1847 met invnr 1474 staan dus ook drie families Gijben.
■ Op scan 37 de oude Pieter Gijben en vrouw Johanna van der Wijden,
■ Op scan 31 de jonge Petrus Gijben jr met echtgenote Geertrui Rademakers en kinderen.
■ Op scan 32 Antonie Johannes Gijben met vrouw Catharina Petronella Braxhoofden.

Laatstgenoemden gaan op 31 maart 1840 weg uit de kolonie. Uit brieven die op deze pagina genoemd worden door Pim Erbee van het Drents Archief is dat omdat ze gaan werken op 'eene venerij' te Assen. Ze keren weer in de kolonie terug op 30 maart 1841.

Kolonistenvertegenwoordiger

In drie zittingen van de tuchtraad voor arbeidershuisgezinnen bij het derde gesticht zit ene P. Gijben als vertegenwoordiger van de kolonisten bij de raad. Er staat niet bij of het senior of junior is. De drie zittingen zijn op 10 december 1839, 14 november 1841en 20 augustus 1842 en ze zijn te bereiken via dit overzicht. Misschien zit hij bij meer tuchtraden, maar ik heb niet van alle zittingen transcripties.

Tenslotte het stamboek van arbeidershuisgezinnen 1848 tot 1859, met de drie families. Ik had al voorspeld dat het ingewikkeld zou worden met al die Pieters en dat klopt. Dus we doen het per gezin. Eerst de ouwetjes op scan 77.

Tot slot-1

Op 8 maart 1851 overlijdt de Pieter Gijben die is geboren in 1778, dus de stamvader in koloniale zin. Zijn weduwe blijft in Veenhuizen. Zoals op deze pagina betoogt valt er nagenoeg niet achter te komen waar arbeidershuisgezinnen blijven als de Staat in 1859 de gestichten overneemt en ook wat betreft Johanna van der Wijden weduwe Gijben is er niets aangetekend.

Tot slot-2

Dan zoon Petrus en echtgenote op scan 69. Hij overlijdt eerder dan zijn vader op 2 september 1848. Ze krijgen van 3 augustus 1851 tot 25 juli 1853 de weduwe Van Aken, weduwe van een andere arbeiderskolonist, bij zich in huis. Twee kinderen proberen uit te vliegen, maar dat lukt niet echt:

Pieter Gijben (geboren 1830) gaat 14 mei 1852 in militaire dienst, maar keert 17 september 1852 weer terug. Op 13 augustus 1854 gaat hij opnieuw in dienst, maar is 22 september 1854 al weer terug.

■ Dochter Johanna Magdalena Gijben gaat 11 mei 1857 een baan zoeken in de gewone maatschappij, maar is 27 mei 1857 al weer terug op het best.

Zodat Geertrui Rademakers weduwe Gijben met drie kinderen in Veenhuizen blijft. En ook van hun is niet aangetekend waar ze na 1859 blijven.

Tot slot-3

Tenslotte het gezin van Anthonie Johannes Gijben op scan 70. Pieter Gijben (geboren 1835) gaat 25 september 1852 in militaire dienst en keert niet meer terug in de kolonie. Vader Anthonie Johannes Gijben overlijdt 11 december 1856, waarmee alle drie de mannelijke gezinshoofden niet meer in leven zijn.

Christina Petronella Gijben vertrekt met ontslag op 13 april 1860. Bij dit gezin is er wťl een aantekening waar ze blijven: Catharina Petronella Braxhoofden weduwe Gijben wordt op 15 september 1861 ontslagen en verlaat met de nog thuiswonende kinderen de kolonie.