Naar het overzicht
van Veenhuizense weeskinderen



De kinderen De Vogel uit Goedereede in de kindergestichten


Uit genealogiŽn op internet begrijp ik dat hun vader in 1824 en hun moeder in 1827 overleden is. Dus Cornelis de Vogel, Pieter de Vogel, Gerrit de Vogel en Trijntje de Vogel zijn volle wezen als ze op 20 november 1828 vanuit Goedereede het kindergesticht worden binnengebracht. Ze komen voorbij op de pagina's 281 en 282 van De kinderkolonie, hier de volledige stukken.


Ze hebben de pech dat ze worden ondergebracht in het derde gesticht te Veenhuizen en daar is in de jaren 1828-1829 de gezondheidstoestand uiterst beroerd. Zie dit overzicht. Het kost de twee jongsten het leven.
NB: Ze zijn allemaal op weesnummer te vinden op de scans van de invnrs 1572 en 1410, en Cornelis en Pieter ook van de invnrs 1411 en 1413, zie bovenaan de pagina hoe die scans te bereiken.

Trijntje de Vogel is volgens de kolonieadministratie geboren 15 december 1821 te Goedereede en heeft het weesnummer 1902. Ze is dus nog geen zeven jaar oud als ze in het kindergesticht komt. Ze overlijdt 15 januari 1829. Dan zijn er nog drie.

Gerrit de Vogel is volgens de kolonieadministratie geboren 22 augustus 1819 te Goedereede en heeft het weesnummer 1860. Hij is dus bij aankomst negen jaar oud. Hij overlijdt 23 maart 1829. Dan zijn er nog twee.

De overlevers

Het is onbekend of die twee overlevers in het derde gesticht blijven of worden overgeplaatst naar het eerste. Misschien valt dat te achterhalen door het bestuderen van lijsten als op deze scan of op deze scan. Het gaat om:

Cornelis de Vogel, de oudste van het stel, geboren 28 februari 1815 te Goedereede. Hij heeft weesnummer 1839. Bij aankomst dus dertien jaar oud.

Pieter de Vogel is geboren 9 augustus 1817 te Goedereede en heeft weesnummer 2004. Bij aankomst elf jaar oud.

Er is even verwarring omdat tegelijk met hun op 28 november 1828 vanuit Goedereede aankomt Willem de Vogel, geboren 26 april 1815, weesnummer 2006, maar die blijkt op wiewaswie.nl een andere vader en moeder te hebben dus die hoort niet bij de broers en zus. Die Willem de Vogel zal trouwens 11 september 1834 het kindergesticht verlaten als milicien.

Het vertrek van Cornelis

Zoals alle weeskinderen komt Cornelis de Vogel op zijn 20ste in aanmerking voor ontslag. Hij moet dus voorkomen op de ontslagvoordracht voor 1835 in invnr 1432, maar die heb ik niet bekeken. Blijkbaar heeft hij voor die tijd verlof gehad om zijn oude woonplaats te bezoeken, want op 6 juni 1835, invnr 160, schrijft de directeur der koloniŽn in een brief met nummer N935 dat Cornelis de Vogel niet op tijd van dat verlof is teruggekeerd en niet als ontslagen kan worden beschouwd.

De permanente commissie bespreekt die brief op haar vergadering van 29 juni 1835 onder agendapunt N24, invnr 437 (geen scans), en besluit om de gemeente Goedereede aan te schrijven en te vragen hoe het zit.

Daarop reageert de burgemeester van Goedereede. En hoe. Dat is een portret die burgemeester, die weet haarfijn wat voor anderen het best is en vindt ook dat hij het recht heeft dat te bepalen.

Zoo klein en ligt

De brief is gedateerd 11 juli 1835 en bevindt zich in invnr 161, voer rechts onderaan het scannummer 231 in, en luidt als volgt:

Goedereede, den 11 Julij 1835
                   
In antwoord op UwEd missive van den 29 Junij ll. N24 is dienende dat Cornelis de Vogel ten tijd hier is aangekomen en aan mij zijn verlofpas heeft geexhibeerd, wanneer ik hem gezegd heb, dat hij nu moest beproeven om een dienst te bekomen, doch tevens opmerkende dat ik daarvoor vreesde; een dienst namelijk om geheel en al in zijne behoefte te kunnen voorzien.

Ik vreesde daar voor omdat hij zoo klein en ligt van persoon is, en voegde er daarom bij, dat hij na expiratie van zijn verlof weder naar de Kolonien moest retourneeren, of om daar te verblijven of om zijn finaal ontslag te verkrijgen.

Aldus vertrok hij naar Sommelsdijk waar zijn zuster Neeltje de Vogel woond en gehuwd is met Klaas Kievit.

Zints is dezelve zijne zuster mij komen informeeren dat hij een dienst voor een jaar gevonden hadt, waar in hij f 20.00 boven kost en inwoning zoude trekken, in de hoop van meerdere beloning bij een volgend jaar wanneer hij meer geoeffend zoude zijn.

Ik merkte bij vernieuwing op dat dit mijnes inziens onvoldoende en te onzeker was, ik gevolglijk niet om zijn finaal ontslag konde vragen, zoo als hij verlangde en hij naar de Kolonie moest terugkeeren.

Dit heeft hij naar het schijnt niet gedaan.

Ik laat de beoordeeling hiervan gaarne aan UwEd over en begrijpen UwEd dat hem zijn finaal ontslag kan worden verleend, zal het mij aangenaam zijn dit voor hem te mogen ontvangen.

De Burgemeester van Goedereede,
D. Goedkoop.

De permanente commissie behandelt de brief op haar vergadering van 24 juli 1835 onder agendapunt N4, invnr 438 (geen scans). Ze vindt dat bij Cornelis het doel om een betrekking in de buitenwereld te vinden geslaagd is en zij handelt de zaak af door de directeur te melden dat de Vogel een dienst heeft bekomen en als ontslagen kan worden afgevoerd en zijn afrekening moet worden opgemaakt. In het wezenregister wordt als officiŽle ontslagdatum gemeld 31 juli 1835.

Opstandigheid van Pieter-1

Het is duidelijk dat Pieter de Vogel als laatst overgebleven familielid er dan ook geen zin meer in heeft. Hij deserteert van de kolonie op 6 oktober 1835, maar wordt 1 november 1835 door een politiebeambte teruggebracht, Daarop zal hij voor de raad van tucht voor weeskinderen hebben moeten verschijnen, maar uit die periode zijn geen zittingsverslagen bewaard gebleven.

Op onbekende datum begin 1836 neemt hij weer de benen en wordt hij opnieuw teruggebracht en nu is er wel een zittingsverslag van de tuchtraad. Op 4 maart 1836 buigt men zich over die desertie en constateert men terloops dat 'ook buiten dit misdrijf zich veele ondeugden in hem vereenigen'. De raad lijkt wat geirriteerd omdat 'men voor hem (de Vogel)  wel onafgebrokene zitting zoude moeten nemen, om zijne dagelijksche verkeerdheden alle oogenblikken te bestraffen'. Hij krijgt een laatste waarschuwing, zie het zittingsverslag.

Opstandigheid van Pieter-2

Die waarschuwing helpt niet. Diezelfde maand nog, 17 maart 1836, loopt hij opnieuw weg. Hij blijft iets langer weg, maar wordt op 26 april 1836 toch weer teruggebracht. De raad van tucht buigt zich erover op 6 mei 1836, notuleert zijn beweegredenen om te vluchten, stelt vast dat 'hij in het kwade blijft volharden' en wil hem verbannen naar de strafkolonie op de Ommerschans, zie het zittingsverslag.

Dat wordt goedgekeurd door de permanente commissie en op 4 juni 1836 wordt hij daar binnengebracht, zie ook dit overzicht.

Hij heeft mazzel, want hij heeft blijkbaar inmiddels de goede lengte voor de Nationale Militie gehaald en na twee maanden strafkolonie gaat hij op 16 augustus 1836 in militaire dienst. Daar schijnt echter ook iets fout te gaan, want op 8 oktober 1836 is hij weer terug in de strafkolonie. Ze houden hem twee jaar daar.

Ontslag Pieter

Maar ook strafkolonisten komen in aanmerking voor ontslag. Op de concept-ontslagvoordracht voor 1838, invnr 1433, wordt over hem gemeld:

Heeft een geringe mate van verstandsbeschaving.
Is van het jaar 1828 tot heden in de koloniŽn gevestigd geweest en heeft gedurende al die jaren een geregeld onderwijs in het lezen en schrijven bijgewoond, doch kan nog volstrekt niet schrijven, en slegts zeer gebrekkig lezen!
Geeft zelf daarvan ?? op, dat hij een slegt geheugen heeft.

Verder wordt opgemerkt 'Heeft nog geen belijdenis afgelegd' (wat natuurlijk ook lastig is als je niet kunt lezen en schrijven) en dat is normaliter een reden om ontslag te weigeren, zie hier.
Zoals gebruikelijk wordt ook genoteerd wat zijn eigen plannen zijn:

Zegt zelf geen ander vooruitzigt te hebben bij ontslag, dan bij de boeren te gaan werken, waartoe hij naar Zeeland zoude gaan, omdat hij te Goeree geboren is en hoop heeft dat deze of geene hem wel zou ?? aannemen ?? boerenknegt.

De directie heeft er weinig fiducie in en in de definitieve voordracht die naar het ministerie van Binnenlandse Zaken gaat is het advies dan ook:

Zou bezwaarlijk buiten de kolonie zijn onderhoud kunnen vinden, daar zijn gedrag steeds veel te wenschen overlaat.
Hij heeft daarenboven ook nog niet tot lidmaat aangenomen kunnen worden, zoodat er alle reden bestaat om hem nog niet te ontslaan.

Dat advies wordt door het ministerie niet gevolgd en als laatste van de De Vogels verlaat Pieter de Volgel de kindergestichten op 11 augustus 1838.