Franciskus Johannis Baptist Westhoff, een weduwnaar met vijf kinderen in de vrije kolonie Wilhelminaoord

De stad Amsterdam mag in 1821 diverse gezinnen in de vrije koloniŽn plaatsen 'in computatie van de kontributie' (zie voor een uitleg van dat begrip deze pagina). Ze dragen ondermeer voor de weduwnaar Franciskus Johannis Baptist Westhoff. Volgens het designatieregister met invnr 1395 (daarvan zijn geen scans) wordt die voordracht goedgekeurd op 13 september 1821, wordt dit gezin op 15 oktober 1821 in Amsterdam op de boot gezet en komen ze op 18 oktober 1821 aan.


Zie een fragment van de 'Nominative Staat van Huisgezinnen aangekomen den 18 Oktober 1821 met vermelding waar dezelven zijn gevestigd', invnr 1343 (ook geen scans), waar ze op staan met de gezinnen van de ook uit Amsterdam afkomstige Abraham Oostmeijer en Jacobus van Laar, en waar vermeld wordt dat de familie Westhoff is geplaatst in kolonie 4 op hoeve 62. Uit die tijd zijn echter geen stamboeken bewaard gebleven.


De directie is van mening dat je aan zo'n weduwnaar natuurlijk niet het huishouden kunt toevertrouwen en daarom wordt er per 29 oktober 1821 een 'vrouwmeid' bij het gezin geplaatst, Marie Louise Guemin geboren Roland, zie deze pagina. Vermoedelijk blijft ze tot maart/april 1823 bij de familie Westhoff. Het is niet bekend of zij hun ook rekent tot 'dit soort van menschen' waar ze na verloop van tijd niet langer mee wenst om te gaan.

Het gezin komt verder voor op het overzicht van oogstresultaten in Wilhelminaoord in 1821, wat een beetje vreemd is gezien het feit dat ze in oktober van dat jaar aankomen.

Verkering

Vervolgens krijgt de oudste zoon van het gezin, Petrus Gerardus Westhoff, volgens de kolonieadministratie geboren in 1798, verkering met de buurvrouw. Neeltje de Wijn, weduwe van Louwie Pierre, afkomstig van Texel. Op 30 augustus 1822 schrijft vader Westhoff daarover een brief, invnr 62, die opvalt door de lengte van de eerste zin:


Geeft mit de hoogste eerbiet te kenne ik ondergetekende Fs Westhoff colonist in de Westvierde≠parte als dat mijn sohn genaamt Ps Westhoff oud zijnde 24 jaare in eene verkeering geraakt zijnde mit eene Neeltje de Weyn, welke als huysversorgster, op de bovengenoemde colonie, insgelijks woonag≠tig sijnde, en sij bijde sodanig over een gekomen zijnde, van sich gaarne in het huwelijk te vereenigen, hiertoe egter, van UWelEedele Heeren de admissie en approbatie nodig hebbende, en ik als vader, van den bovenge≠noede P: Westhoff mijne goedkeuring geve; so bin ik te rade geworde van mijn mit deses bij UWelEedele Heeren te vervoege mit versoek, dat het UWelEede≠lens behaage moogen, de hiertoe benodigde admissie te verleen≠en, ten eijnde sij sich in der echt mogen vereenigen, en mijn sohn, als colonist mogen ontslagen worden, en als huijsvers≠orger door UWelEedelens gunst mogen worde geaccepteert en opdat, dit mijn versoek door UWelEedelens moge worde toegestaan

Noeme ik mijn mit eerbiet UWelEedelens onderdanigste Dienaar Fs Westhoff colonist in de Westvierde≠parten No. 62


Huwelijk

Het huwelijk vindt plaats op 26 oktober 1822, huwelijksakte nr 7 van Vledder en dan verlaat Petrus Gerardus het nest. De door Neeltje de Wijn bewoonde hoeve, waarover de Algemene Armenvoogden van Texel mogen beschikken, komt op zijn naam te staan.

Dat huwelijk was net op tijd, want 2 november 1822 schenkt Neeltje Westhoff-de Wijn het leven aan een dochtertje, Johanna Westhoff. Meer kinderen komen er niet en Petrus Gerardus Westhoff zal al 29 juli 1824 overlijden, overlijdensregister 1824 gemeente Weststellingwerf.
Later hertrouwt Neeltje de Wijn weduwe Pierre weduwe Westhoff opnieuw en verlaat ze in 1837 met die nieuwe man en diverse kinderen waaronder de dan vijftienjarige Johanna Westhoff de kolonie.


Ziekte

In 1824 heerst er ziekte. In het maandblad de Star van de Maatschappij van Weldadigheid van juli 1824, zie ook deze pagina, wordt gemeld: 'Over het geheel genomen, verheugen wij ons steeds in de gezondheid der kolonisten. Alleenlijk zijn, in kolonie No 4, westerhof, en, in No 6, de lange, niet buiten gevaar.'

Of met 'Westerhoff' bedoeld wordt vader Franciskus Johannis Baptist Westhoff of zoon Petrus Gerardus Westhoff, die inderdaad eind juli zal overlijden, is niet bekend.

En het augustusnummer van hetzelfde blad meldt: 'In den 1ste en 2de koloniŽn waren, gedurende deze maand, geene zieken. In de 3de, 4de en 6de waren er meer dan gewoonlijk. De kolonisten kuipers, westhoff en de vrouw van alblas zijn nog gevaarlijk krank.

Stamboeken

In 1825 worden alle hoeves en kolonies hernummerd en heringedeeld (zie het besluit daarover) en daarna bestaat kolonie 4 niet meer en maken ze deel uit van kolonie 2 Wilhelminaoord en zijn er stamboeken bewaard gebleven.

We vinden het gezin bij
- hoeve 17 in het stamboek Wilhelminaoord 1825-1828 met invnr 1352 (zie bovenaan de pagina hoe de scans van dit en andere invnrs te bereiken);
- hoeve 17 in het stamboek Wilhelminaoord 1828-1829 met invnr 1353;
- hoeve 17 in het stamboek Wilhelminaoord 1830-1835 met invnr 1354.

Zie voor de locatie van hoeve 17 dit kaartje. En voor de buurvrouw waar Petrus Gerardus tot zijn dood woont dit kaartje.

Gezinssamenstelling

Uit die stamboeken neem ik de gezinsgegevens over. Met de kanttekening dat geboortedata in de kolonieadministratie slechts zelden juist zijn en absoluut moeten worden gecheckt met burgerlijke stand- of doopregisters:

Franciskus Johannis Baptist Westhoff is volgens die administratie geboren op 24 juni 1773. Hij is, net als de andere gezinsleden, rooms-katholiek.Naast de al uit huis vertrokken en overleden Petrus Gerardus heeft hij de volgende kinderen:

Johannes Westhoff, geboren op 26 januari 1802. Invnr 1352 meldt: 'Johannes Westhoff in het militaire hospitaal te Leyden overleden den 24 Juny 1825',

Jacobus Martinus Westhoff, geboren 26 september 1803, maar van familieonderzoekers begrijp ik dat dat zijn doopdatum is en hij een dag eerder geboren is,

Franciscus Johannes Westhoff, geboren 17 augustus 1806 en

Maria Magdalena Westhoff, geboren 21 juli 1810.

De dood van Johannes

Bij de kleine raad van 5 november 1825, zie deze pagina, komt vader Westhoff, 'te kennen gevende dat een zijner zonen te Leyden, in 's lands dienst zijnde, verleden jaar geduriglijk ziek had gelegen, denzelven onderscheidene keeren te hebben geschreven, doch hoegenaamd geen antwoord terug ontvangen had'. Hij vraagt 12 dagen verlof om naar Leiden te gaan.

Blijkbaar weet hij niet dat zoon Johannes Westhoff al in juni van dat jaar te Leiden is overleden (zie hier boven) en gaat hij daar pas tijdens dit verlof achter komen.

Te veel verlof

Bij de raad van politie en tucht voor de gewone koloniŽn van 27 mei 1826 ligt Franciskus Johannis Baptist Westhoff onder verdenking rogge te hebben verkocht aan een andere kolonist. Het wordt onbewezen verklaard en is waarschijnlijk alleen maar laster door een weggelopen jongeman. Zie het zittingsverslag.

Op 3 juni 1826 komt 'de oude Westhoff' vragen om verlof naar Amsterdam, zie hier, en omdat het dringend schijnt te zijn, mag het. En op 25 november 1826 mag hij tien dagen naar Leiden 'waar hij nog geld tegoed had', zie hier.

Als hij 10 november 1827 naar Amsterdam wil, mag het ook, zie hier, maar op 14 juni 1828 vindt de directeur dat Westhoff 'te dikwijls naar Holland reist'. Twee weken later, op 28 juni 1828 probeert hij het opnieuw, met als reden dat 'zijne zuster overleden was'. Hij wordt naar de directeur gestuurd en het is onbekend of hij verlof heeft gekregen of niet. Beide laatstgenoemde zittingen staan op deze pagina.

Weglopers

Inmiddels is dochter Maria Magdalena Westhoff er van door gegaan, ze is zeventien jaar oud als ze volgens invnr 1352 van de kolonie wegloopt op 24 november 1827. In invnr 1353 staat dat ze daarvan op 10 oktober 1828 terugkeert. Ze is dus een jaar weggebleven.

Normaliter volgt op zo'n desertie een tuchtraad met als consequentie een tijdelijke verbanning naar de strafkolonie op de Ommerschans, maar zo'n tuchtzitting heb ik niet kunnen vinden.

Tijdens haar afwezigheid is broer Franciscus Johannes Westhoff weggelopen. Zijn desertie van de kolonie is op 15 juli 1828 en hij komt niet meer terug. In huis zijn dan nog zoon Jacobus Martinus en dochter Maria Magdalena. Plus natuurlijk wisselende ingedeelden, zie de stamboeken.

Laatste reis

Op 14 maart 1829 is Westhoff weer bij de kleine raad, zie hier. Hij wil veertien dagen verlof 'om te erven in Amsterdam'. Het wordt toegestaan. Blijkbaar is hij op dat moment nog helder en in staat om te reizen, maar daarna komen er steeds meer berichten dat hij door ouderdom geveld wordt.

Zo komt later datzelfde jaar, 15 augustus 1829, Maria Westhoff bij de kleine raad, zie hier, 'verzoekende een ingedeeld weesje, hetwelk aldaar de koe kon hoeden en naar de school gaan; haar oude vader was daartoe niet geschikt.' Het wordt in orde gemaakt en diezelfde avond komt de dertienjarige Leendert Kruisweg uit Den Haag bij hen in huis.

Mishandeling

Het jaar daarop wordt het echt erg. Maria is op 27 Maart 1830 bij de kleine raad om verlof te vragen, zie hier. Ze mag niet weg 'omdat haar oude vader ziekelijk en zwak is, die de oppassing zijner eenigste dochter bestendig noodig heeft.' Dan gaat ze zonder toestemming: ze deserteert op 7 april 1830.

Later zal ze verklaren dat ze wegloopt omdat 'haar vader gekrenkt in zijnen geestvermogens geen gezag over zijn zoon Jacobus meer had, die haar van tijd tot tijd zoodanig mishandeld had dat zij ?? in het huisgezin bij haar vader geen rust of vreden had kunnen hebben'.

Kindschheid

Die Jacobus is nu alleen met zijn vader in huis, want de ingedeelde Leendert Kruisweg is in januari al weer vertrokken. Daarom staat Jacobus drie dagen na de vlucht van zijn zus, dus op 10 april 1830, bij de kleine raad om te vragen om een huishoudster. Van vader Franciskus Johannis Baptist Westhoff wordt nu gezegd dat hij 'wederom tot de kindschheid is teruggekeerd', zie hier.

Jacobus moet het nog anderhalve maand zelf redden tot op 28 mei 1830 de Vlissingse Susanna Altaart het huishouden komt doen. Maar die komt 3 oktober 1830 bij de kleine raad vragen of ze weer bij het gezin weg mag, zie hier. Dat wil de raad eerst vragen aan vader en zoon Westhoff en dan gaat het blijkbaar niet door en blijft Sussana Altaart. NB: Zij komt ook een paar keer voor op deze pagina.

Algemeene wapening

Vlak ervoor is Jacobus door een medekolonist beschuldigd van het stelen van een rijksdaalder maar daar is geen enkel bewijs voor, zie bij 18 september 1830 op deze pagina. En kort daarop ziet hij zijn kans de kolonie te verlaten.

De Belgen zijn in opstand gekomen en willen zich losmaken van de verenigde Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden en gewoon BelgiŽ zijn. Koning Willem I pikt dat niet en roept op tot een 'algemeene wapening'. De Maatschappij van Weldadigheid ondersteunt dat met een besluit. De eisen die normaal aan dienstplichtigen gesteld worden tellen niet meer.

De schutterij

Bij de kleine raad van oudejaarsdag 1830, zie hier, komt 'Jacobus Martinus Westhoff, zoon van den ouden Westhoff van kol 2, verzoekende eene reispenning, wijl hij aanstaanden maandag als schutter zou uittrekken.' Die reispenning krijgt hij niet, maar hij vertrekt wel.

Omdat de woning van de familie net in de provincie Friesland ligt zal hij met de Friese Schutterij uitgetrokken zijn, maar op dit overzicht zie ik alleen een Jacobus Franciscus Westhof die als tamboer met de 2e afdeling, 1e bataljon, 4e compagnie ten strijde trekt. Misschien is dat hem ondanks de foute tweede voornaam toch.

Overlijden vader, terugkeer dochter

Met nu geen kinderen meer in huis kan de oude en blijkbaar kindse Franciskus Johannis Baptist Westhoff niet op de hoeve blijven. Hij wordt per 4 januari 1831 ingedeeld bij de kolonistenfamilie Barning op hoeve 31, maar dat is van korte duur. Drie weken later, 25 januari 1831 overlijdt hij.

Daarmee zijn alle leden van de familie van de kolonie verdwenen. Maar Maria Magdalena Westhoff komt (eventjes) terug. Ze moet al wat langer in de buurt zijn want op de kleine raad van 28 juni 1834 komt ze ter sprake, zie hier. Cornelis van Klooster is een Amsterdamse kolonist in Wilhelminaoord van 39 jaar wiens echtgenote in januari 1834 is overleden.

Trouwplannen

Hij vraagt toestemming 'in het huwelijk te treden, met Maria Westhoff, dochter van den overledene kolonist Westhoff van kolonie N2, welke dochter vroeger ook in de kolonie geweest, doch gedeserteerd is, en alzoo in der tijd afgevoerd; zij is 25 jaren oud.'

De kleine raad staat er niet onwelwillend tegenover. Het argument dat zij gebruikt, 'dat het van belang is, dat er een vrouw in dit huisgezin is, daar van Klooster drie kinderen heeft waarvan de oudste slechts 8 jaren oud is', noem ik op pagina 74 van De strafkolonie.

Hoe de permanente commissie reageert op het advies van de kleine raad heb ik niet bekeken, maar van een huwelijk tussen de twee zal het nooit komen. Wel keert Mara Magdalena terug in de kolonie. Volgens de kolonistendatabase (maar ik kan het in het stamboek niet vinden) komt zij op 23 augustus 1834 aan en wordt ze ondergebracht bij het kolonistengezin van Johannes Braun, een van hun vroegere buren.

Raad van toezicht

De dag ervoor is ze bij de raad van toezicht van Wilhelminaoord geweest, zie het verslag. Daar houdt ze het hier boven al weergegeven verhaal over de mishandeling door haar broer als reden waarom ze gedeserteerd is. Er wordt aan toegevoegd: 'anders zou zij haar vader in die ellendige toestand waarin hij toen verkeerde niet verlaten hebben'.

Van de behandeling hiervan bij de raad van politie en tucht heb ik helaas geen transcriptie. En ik moet weer vertrouwen op de kolonistendatabase als die meldt dat ze op 1 september 1834 de kolonie weer moet verlaten op last van de permanente commissie. Dat zal wel kloppen, want in de boeken van de kolonie is verder geen spoor meer van haar of de andere familieleden te vinden.

Tot slot

In het gedeelte van de ingekomen post van de permanente commissie dat is geÔndexeerd komt de naam Westhof(f) diverse malen voor. Dat heb ik niet allemaal bekeken, maar voor liefhebbers is hier de lijst. Dat zal niet allemaal deze familie zijn, er zullen ook vermeldingen zijn van de weeskinderen met die naam, zie hier, en er lopen ook nog twee ingedeelden uit Den Haag met die naam in de vrije koloniŽn rond, maar dat mogen anderen uitzoeken.