Tucht in de vrije koloniën (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord) 1834-1837

In tegenstelling tot de eerste periode (1825-1829) zitten nu altijd de verslagen van de voorbereidende zittingen van de drie raden van toezicht erbij. Die zijn over het algemeen levendiger en interessanter dan de raad van politie en tucht, maar meestal ook veel moeilijker te ontcijferen.

Ik heb van deze zittingen soms wel soms niet transcripties, die vrijwel altijd gemaakt zijn door nazaten van de kolonisten die erin voorkomen. Daarom zijn er soms ook alleen gedeelten van een zitting getranscribeerd, namelijk die gedeelten waarin de betreffende voorouder een rol speelt.

Ik heb wel van a-l-l-e zittingen hieronder in de kolom 'Betrokkenen' hele korte samenvattingen. Met die samenvattingen weten familie-onderzoekers waar ze moeten zijn en kunnen ze in het archief aan de slag. De resultaten daarvan ontvang ik graag en dan wordt dit misschien ooit nog eens helemaal compleet.

Hoewel, compleet? Het onderstaande komt allemaal uit de doos Drents Archief toegang 0186 inventarisnummer 1615 en het is de vraag of alle zittingen van de raad van politie en tucht daarin terechtgekomen zijn. Het is heel goed mogelijk dat er tussen de inkomende of uitgaande post nog zittingsverslagen zijn die men toentertijd niet op de juiste plek opgeborgen heeft.
Eentje daarvan heb ik gevonden en hieronder opgenomen (zitting van 15 februari 1834), maar er zijn er vast meer. Bijvoorbeeld het gat tussen 31 augustus 1835 en 6 februari 1836 vind ik verdacht groot.

Zie voor een overzicht van de gemeensmannen (en uitleg over dat verschijnsel) die deze periode zitting hebben in de raad de oude pagina met samenvattingen.



Zitting
Betrokkenen
Transcripties
15-02-1834
● Kolonist Verhoeks: dronken geweest
● Kolonistenzoon Hendrik Batink en kolonistendochter Berendina van Putten: onzedelijke omgang
Met bijlagen raad van toezicht Frederiksoord, raad van toezicht Willemsoord, brief directeur en besluit permanente commissie
10-03-1834
● Kolonist Anne Antoons Smal is uitgevallen tegen adjunct-directeur Bersma. Getuigen: wijkmeesters Jan de Jong en Abraham van Amker. kolonisten Klaas Foekes Kamstra en Gerardus Rochel. Ook genoemd Bakker en Brink.
● Weduwe de Koning: kolonie ten tweede male heimelijk verlaten
Met bijlage raad van toezicht Frederiksoord
08-04-1834
● Weduwe Hofien en dochter van kolonist Nienkemper: fabrieksbaas onbescheiden behandeld. Getuigen kolonisten Poot en Beun
● Ingedeelden Rinke Oosterhoff, Haye Oosterhoff, Johan. Philip. Eberling en Laurens Eigelaar: zonder verlof naar Leeuwarden geweest
● Vrouw van de kolonist Tymen Visser: belediging des wijkmeesters Van Buiten. Getuigen Hendrik Jaspers en Jan Verhagen.
● Kolonist Bleijsie: klaagt over mishandeling van zijn kinderen door zijne tegenwoordige vrouw
● Vrouw Van Akker: mishandeling voorkinderen
● Jan van Agteren: zonder verlof naar Hoogeveen geweest
● Rapport wijkmeester Kuipers: jongens J. Scholten en J. Bolkenstein: traagheid in het werk. Ook genoemd P. Teekes en J Gerrette.
Raad van politie en tucht GEEN transcriptie. Bijlagen: raad van toezicht Frederiksoord GEEN transcriptie, raad van toezicht Wilhelminaoord, raad van toezicht Willemsoord, brief Hoogeveen.
12-05-1834
● Pieter Hopman: den opziener Hahn gescholden
● Pieter de Ruiter en Abraham Muijen: dakpannen van huis geneesheer kapotgegooid  Ook genoemd Jan Hopman, Dirk Everts, Cornelis de Vries, Giliam Klaver, Pieter Smallenburg, kolonist Aldhof en schoolonderwijzer Aukes
● Kolonistenkinderen Johannes Gotz en Ruurt Eckhart en ingedeelde Pieter Bos: luiheid
● Kolonist G van Manenburg: verregaande dronkenschap
● Zoon van kolonist Hanenberg: desertie
Met bijlagen raad van toezicht Frederiksoord en raad van toezicht Willemsoord
18-06-1834
● Vrouw van Jeveren en vrouw Bolletje: de geneesheer beledigd
● Ingedeelde Maria de Vrede: zonder bekomen verlof de kolonie verlaten, 'ondeugende meid'.
● Kolonistendochter Neeltje Brouwer: zwanger van een persoon buiten de kolonie
Met bijlagen raad van toezicht Willemsoord 14-06 en raad van toezicht Willemsoord 18-06 (GEEN transcriptie)
13-08-1834

● Ingedeelden Glaudi Vermeulen en Cornelis Simon: desertie
Raad van politie en tucht GEEN transcriptie. Bijlagen Order van Geleide (GEEN transcriptie) en proces verbaal van opvatting (GEEN transcriptie) uit Zaltbommel
23-08-1834
● Ingedeelde Job de Valk is zonder toestemming meegegaan met ingedeelde Geertrui Melles Koning die met verlof naar Groningen ging.
● Kolonistenzonen Frederik Hentz en Petrus de Vries: baldadigheid en schelden
● Kolonistendochter Maria Magdalena Antonia Westhoff: desertie
● Ingedeelde M. Dane: desertie
Raad van politie en tucht GEEN transcriptie. Bijlagen raad van toezicht Frederiksoord (GEEN transcriptie) en raad van toezicht Wilhelminaoord
01-09-1834
● Kolonistenzoon Arnoldus de Vries: eigendunkelijke verwijdering uit de kolonien
● Catharine Pierre, voordochter van kolonist Doodhagen::zwanger van kolonistenzoon Pieter Kraan
● Kolonist Dorenbos: belediging wijkmeester Van Buiten
● Ingedeelde Jan (van der) Plaat: zonder verlof weggeweest
● Kolonistenzoon Gerrit Evenbleij: van verlof achtergebleven
● Kolonist Jan Spel en dochter: gierput opgebroken en stenen verkocht aan A. Brouwer en Roelof van Dalen te Steenwijk. Dochter ook desertie.
Raad van politie en tucht GEDEELTELIJKE transcriptie. Bijlagen raad van toezicht Frederiksoord (GEEN transcriptie), raad van toezicht Wilhelminaoord, raad van toezicht Willemsoord (GEDEELTELIJKE transcriptie), proces verbaal wijkmeester Van Buiten (GEEN transcriptie)
01-10-1834
● Kolonistenzoon Arie Brouwer: zonder verlof kolonie verlaten
● Kolonistendochter Magdalena Elisabeth Hoffman: zwanger van ingedeelde Hendrik Hensen
● Kolonistendochter Wolletje van der Weerd: zwanger van kolonistenzoon Hendrik Bagchus
GEEN transcripties
03-11-1834
● Ingedeelde Godefridus Daamen: van verlof achtergebleven
● Kolonistenzonen Gerrit Augustijn, Jacob Johannes, Hannes Oostmeijer en Arij Mollevanger: mishandeling ingedeelde Adriana de Ruyter. Ook genoemd Willem Hahn
● Kolonistenzonen Willem Olie, Lambertus Smallenburg en Laauwrens Augustijn, uitschelden Geertje Neef, ingedeelde bij Lucassen.
GEEN transcripties
22-11-1834
● Grietje Wijnen weduwe Stahl: verkoop huisraad
● Kolonistendochter Naatje Bolkenstein: zwanger van kolonistenzoon Harmen van Putten
● Hermanus van Akker, Jan Eijsden en Andries Hoomoedt, baldadigheid gepleegd bij de Israëlitische kolonisten Nijkerk en Polak.
Raad van politie en tucht KLEIN STUKJE transcriptie. Bijlagen raad van toezicht Willemsoord (KLEIN STUKJE transcriptie), Nota van uitgegeven kleding en huisraad aan Staal (GEEN transcriptie).
30-03-1835
● Kolonistenzoon Jan Hendrik Zorn, en kolonistendochter Hendrika van Rooyen: onzedelijke omgang
GEEN transcripties
22-04-1835
● Kolonistenzonen Johan Hendrik Samuel Hilkemeijer en Hendrikus Hendriks Wever en Johannes Scheffers, ingedeelde bij kolonist Rochel: brutaal tegen fabrieksbaas Kolkers. Ook genoemd kolonist Latour.
Met bijlage raad van toezicht Frederiksoord en een verklaring van fabrieksbaas Kolkers
15-06-1835
● Kolonistengezin T. Visser: desertie
● Ingedeelde Anna Maria Schuurman: zwanger
● Kolonist Pieter Dijkstra: verpanden goederen, beschuldiging door wijkmeester de Nekker
KLEIN STUKJE transcriptie
01-07-1835
● Eeltje Frederiks Faber, ingedeelde bij Pieter Dijkstra: desertie. Ook genoemd J.H. de Nekker
Met bijlage raad van toezicht Willemsoord
20-07-1835
● Kolonist Doodhagen: schelden tegen wijkmeester Albert Bouke Krol, getuige kolonist van de Palm
● Kolonist Willem Klingen: belasteren wijkmeester Krol over verkoop rogge aan Lammert Gooyen naar aanleiding verklaring van Jaap Gooyen.
GEDEELTELIJKE transcriptie
31-08-1835
● Kolonistenzoon Johannes Werf en ingedeelde Arie de Jong: brutaal tegen onderwijzer Otten. Getuigen de vrouw van kolonist Van Marle en de ingedeelde J. Zuidgeest.
● Kolonist van Dinteren: zonder toestemming zoon meegenomen op verlof
● Weduwe Zwak: zonder verlof kolonie laten verlaten door zoon Jan Zwak
Met bijlage raad van toezicht Willemsoord en brief schoolmeester Harmen Barend Otten
06-02-1836
● Helena of Lena Schruijer, desertie, achter haar broer aan (zal Arnoldus Schruijer zijn)
● Therèse van den Bosch, voordochter van de weduwe Wibier, zwanger van ingedeelde Berend Oosterhoff.
- In raad van toezicht Willemsoord ruzie tussen kolonisten Bezuije en Plomp. Ook genoemd wijkmeester Koppe, kolonisten Van Leeuwen.en Rusch. Notulist dit keer schoolmeester Harmen Barend Otten.
Raad van Politie en Tucht (GEEN transcriptie), bijlagen raad van toezicht Willemsoord, brief uit Vlaardingen over Schruijer, raad van toezicht Frederiksoord.
28-03-1836
● Gijsberta van der Hout, huisvrouw van kolonist Bijkerk, heeft kleding, huisraad en gereedschap 'buiten weten haar mans' verkocht aan de vrouw van Kooystra. Ze heeft het gedaan om 'de drift haar mans, die meer van haar zou vorderen dan zij bekostigen kan'.
Volgens de president heeft haar man 'regt meer huishoudelijkheid van haar te vorderen'. Kooystra ontkent. Getuigen kolonist Pennings en de dochter van Van der Hoef,
● Ruurd, zoon van Ekhart: wijkmeester uitgescholden.
GEEN transcripties
13-04-1836
● Kolonistenzoon Jan Smit: baldadigheid, met proces verbaal door fabrieksschrijver Baylé. Ook genoemd opziener Van Galen en wever Atsma.
● Wobbigje de Ruiter, ingedeeld bij Jantje Jacobs Huisman weduwe van Rinse Michiels Ruiter: doorgaand slegt gedrag en luiheid
Raad van Politie en Tucht (GEEN transcriptie). Bijlagen Raad van toezicht Willemsoord en proces verbaal door Baijlé.
11-05-1836
● P. A. van Dam: mist verstandelijke vermogens, is gevaarlijk en heeft toezicht van de Ommerschans nodig. Ook genoemd kolonist L. Lucas.
● Geertrui Melis Koning, ingedeeld bij Kleinman: desertie en zwanger van Dirk Ekkelboom of Eikelboom, voorzoon van de vrouw van A. A. Kleinman
GEEN transcripties
21-05-1836
● Kolonist Klaas van Haften: 'als hebbende een koe van Raaphorst de poot stuk gegooid'
● Kolonist I. J. Kok: dronkenschap en burengerucht.
Alleen samenvatting van eerste gedeelte
30-06-1836
● Kolonist Doornbos: herhaaldelijk beschonken gezien.
● J. W. Schaardenburg: verkoop kledingstukken.
● Pieter Hentz: mishandelt zijn vrouw gruwelijk
● Kolonist Letterie: slordigheid en twee vreemde personen in huis (met proces verbaal over zijn huisraad/kleding en zijn verdiensten)
Raad van Politie en Tucht. Bijlagen Raad van toezicht Willemsoord, Raad van toezicht Frederiksoord (GEEN transcriptie)  en proces verbaal over Pieter Letterie.
16-07-1836 ● Jacobus Johannes Bisschops, ingedeeld bij Franken: desertie
● Jacoba, dochter van kolonist Herskamp: terug van desertie
● Johanna Hochepied, ingedeeld bij Boersma: desertie
Raad van Politie en Tucht (GEEN transcriptie), bijlagen raad van toezicht Frederiksoord (GEEN transcriptie), raad van toezicht Wilhelminaoord .
24-09-1836
● Kolonistendochter Josephine Wibier en Pieter Posthumus, voorkind van de vrouw van kolonist Lagcher: onzedelijke omgang en zwanger,.
● Ingedeelde Pieter Keijzer en kolonistenzonen Jan Leonhard en Jacobus Kruit: wortels gehaald uit de tuin van kolonist Dammers
● Ingedeelde Stephanus Wijdeker en kolonistenzoon Jan Stoffels: ongeregeldheden. Getuige meester Drees.
● Ingedeelde Evert Robijn: onvoorzigtig gedrag bij kolonist Schnoor
● Wezen Lammert Hendriks en Manus of Menno Jacob Vonk: diefstal
● Meisjes Delia en Marian van Kessen: twist met Aaltje en Riekje Doornbos.
● Kolonisten P. van Putten, B. Grooters, J. Zwak, J.J. Zwak, P. Brands, J. Bolkenstein en G. Scheffers: allen welke, bij zekere bizondere gelegenheid, zijn beschonken geweest.
● Vrouw Hoomoed, vrouw Capelle en vrouw de Ruiter: twist en schelden
● Kolonisten Nord en Overst: baldadigheden tijdens godsdienstoefening
● Lena, dochter van kolonist G. Scholtens: kolonie verlaten
GEDEELTELIJKE transcripties
31-10-1836 ● Kolonisten Bolletje, Bremer, Arne Antoons Smal en Lodewijks: verregaande brutaliteit tegen onderdirecteur en wijkmeesters Koppe en van Buiten. Getuige onderwijzer Gerardus ter Hoeve(n)
● Kolonistenvrouw Geijtenbeek, volgens rapport van wijkmeester Koppe: spullen verpand en verkocht aan alomon in Steenwijk,
● Kolonistenzoons Anthonie Beekman en Willem Scheffers: vernielen jagtpalen
● Johanna van den Groef, ingedeeld bij weduwe Van Puffelen: aardappelen ter verkoop aangeboden aan den kolonist H. van der Poot, om van Vrouw Thoss spullen terug te krijgen. Ook genoemd: ingedeelde Hendrik Blees.
● Berend Oosterhoff, onzedelijke omgang met Teresa van den Bosch
GEDEELTELIJKE transcripties
17-12-1836
● Kolonistendochter Maaijke Kooistra: gedeserteerd
● Wobbigje de Ruiter, ingedeeld bij de weduwe van der Weerd: plegen van ongeregeldheden
● Kolonistenzonen Abraham Coenrades, Joseph van Staal, Johannes Lagcher, Cornelis Vermeeren, Josephus Souverijn, Cornelis van Puffelen: baldadigheid gepleegd bij passerende landbouwer Klaas Roelofs Bakker
● Kolonistenkinderen Jacobus Kruit, Andries, Bijsterveld en Frans Mooi: baldadigheid
● Kolonistenzoon Jacobus Kruit: jachtpaal uit de grond getrokken.
● Kolonistenzoon Weijer Smitt: mishandeling van kat van:kolonist Schnoor.
● Kolonist Cornelis van Ham: misbruik sterken drank. Genoemd: winkelier J.J. Montanus, adjunct-directeur Coenraad Hulst en knecht van de directeur.
● Kolonist Johannes Impijn: ontvreemden turf. Genoemd kolonist Beekman.
● Jan Wouter Schaardenburg: gedeserteerd
● Ingedeelde Jan Berends: desertie.
GEDEELTELIJKE transcripties
11-02-1837
● Jacob en Berend Wever: ondermeester Kolkers beledigd en geslagen. Ook genoemd Pieter Nieuwenhuis.
● Elisabeth Thoss en Johanna van der Groef: gevochten. Ook genoemd dochter van fabrieksbaas Kolkers en Maria Thoss.
● Hermanus Toepoel: mishandeling schoolmeester Meijer Drees
● Augustinus Aspelslag: mishandeling kolonist Polak
● Neeltje de Vries, dochter van kolonist Doede de Vries, Klaasje Muiser, dochter van de weduwe De Ruiter, en ingedeelde Jannetje van der Hulst: zwanger van respectievelijk Jan Zwak, Schelte Karper en kolonist Adam Werff, Genoemd door de verdediging Antje Smit en wijkmeester Jan van Buiten..

11-03-1827
● Kolonist Hoomoedt: van verlof achtergebleven en verlofpas vervalst
● Kolonistenzoon Aldert van Olphen: baldadigheid in de school en gewaterd op de lamp. Ook genoemd meester Was.

29-04-1837
● Kolonistenzoons Jan en Willem Jansen: verzet ten wijkmeester Van Buiten.Getuigen J. Verhagen en H. Lagrange

27-05-1837
● Gijsbertus Verhoeks: onzedelijke omgang met Dorothea Louisa Bijkerk (wordt vervolgd 01-07-1837).
● Kolonistenzonen Jacob Kramer, Pieter Bakker, Franciscus Johannes Hazeloop, Johannes van der Poot en ingedeelde Laurens van Delsen: baldadigheid in de boomkwekerij.
● Kolonistenzoon Pieter Veldmeijer: belediging boekhouder Morrien.
● Ingedeelde Johannes Frederik Drewell: koe in de tuin van kolonist Spel gejaagd, medeplichtig kolonistenzonen Jan Kist en Jan Werff, en ingedeelde Joh. Plas.
● Kolonistenzoon Evert van der Hulst, en Leendert Houtman, en Willem Scheffer, ingedeelden bij de weduwe Strouw: ontvreemden turf
Alleen transcriptie van raad van politie en tucht. GEEN transcriptie van de bijlagen: raad van toezicht Frederiksoord (tweemaal), brief van Moerien en raad van toezicht Willemsoord.
01-07-1837
● Kolonistenweduwe Geijtenbeek: misbruik sterke drank bij tapper L. Dijk
● Maria Snoek, dochter van de vrouw van H. Leunisse: zwanger van de daar ingedeelde George Corneille Jacett
● Vervolg onzedelijke omgang Dorothea Louisa Bijkerk en Gijsberthus Verhoeks (zie 27-05-1837)

15-07-1837
● Kolonistenweduwe Thomas Baas: de ingedeelde wezen Jacob en Jacobus Oosting teruggestuurd naar wijkmeester Crol.
● Willemina Ankon, ingedeeld bij de weduwe Winkelhuis: 1) desertie maar teruggebracht door opziener P. Haseloop. 2) goederen op rekening Winkelhuis gehaald bij winkelier Montanus. 3) kleding gestolen van Trijntje Maas en Hendrika Breemer. Ook genoemd Johannes Leffef

29-07-1837
● Arie Veldmeijer, Berend Hendriks Wever, Jacob Hendriks Wever, Johannes Latour, Gerhardus Schouten, Lambertus Schouten en Gerrit Duiker: Frouw Vage uit Noordwolde met zand gegooid. Getuige Matthijs Zandtwijk.
● Willem Olie, Gabe Sikkes Hoekstra, Levie David en Mozes David Wijl: tuinen van kolonisten Haakmeester en Ladru beschadigd
● Ingedeelde Dirk de Waard: kolonie zonder verlof verlaten
● Pier Pijbes Haitsma en Hendrik Lagerwij: belediging onderdirecteur Postma
GEDEELTELIJKE transcripties
19-08-1837
● Hendrik Godfried Rangen: dronken na bezichtiging nieuwe kolfbaan bij herbergier Eekelboom, te Nijensleek, twist met onderdirecteur Faaken..Ruzie met Isakje Cohen over vermiste troffel die door ingedeelde Jan van Leeuwen was verkocht aan een knecht van timmerman Múlder van Noordwolde.
● Kolonistenzoon Christiaan Verhoeks: ongehoorzaam tegen opzieners Zorn en Haseloop
● Ingedeelde Anthony Hartgers: verzet tegen zijn pleegvader Kranendonk
● Kolonistenzoon Coenraad Bohle: modder geworpen op wagen van Van der Linden, wonende aan de Noordwoldsche dijk
● Kolonistendochter Koosje Visser: aardappelen ontvreemd. Met briefje van vader Klaas Visser.
● Kolonist Hartog Spier: ontvreemden aardappelen
● Evert en Tijmen van der Hulst: aardappelen gestolen, getuige kolonist Bleesie. Zal worden vervolgd 07-10-1837..
● Kolonist Bleessie zelf: turf gestolen.
● Johannes Nic.Ever. Staup of Staub, behandelt bij hem ingedeelde wezen slecht
● Kolonistendochter Johanna Keizer: onzedelijke omgang met ingedeelde Jetze de Bree.
● Jacob Bolten, ingedeelde bij Lodewijks: desertie volgens proces verbaal door onderdirecteur Krieger van de Ommerschans
GEDEELTELIJKE transcripties
07-10-1837
●  Kolonist Willem Adriaan Martijn: regelmatig dronken. Genoemd: herbergier Schieboom te Nijensleek, kolonist Seelenhorst, C. Oosterveen, Veldmeijer.
● Catharina Ciri, vrouw van Franciscus Johannes Leloux: weggelopen met kolonist Pieter Johannes Heijdt. Genoemd wijkmeesters Crol en Mulder.
● Pieter van Belkum, ongehoorde uitdrukkingen tegen een nichtje van adjunct-directeur Hulst
● Verslag van het onderzoek naar de verblijfplaats van kolonist Heijdt.
● Leonard Zuurveld, Gerrit ten Hulscher, Frans Kemper, Jan Stoffels, Jan Zwaan, Jan Rozen, Jan Wiederholt: baldadig. Ook genoemd Pascal Zuurveld (ingedeeld bij Schouten), Harmanus Terweij (ingedeeld bij Dammers), Geert Marinus, Maarten Verberne,  Willem Stuiver.
● Jan Bleessie: mest ontvreemd.
● Kolonistenzoon Martinus Pieter Jasper: zonder verlof kolonie verlaten
● Vervolg zaak (zie 19-08-1837) Evert en Tijmen van der Hulst.
GEDEELTELIJKE transcripties
25-11-1837
● Kolonist Isaak Johannes Kok: dronkenschap
● Kolonistendochter Geertrui Franken: onzedelijke omgang met ingedeelde Johannes Scheffer
● Ruurt Bloksma, ingedeeld bij Poelstra: zonder verlof kolonie verlaten
● Jan Cleeve, ingedeeld bij de weduwe Brada: vervalsing
● Kolonistendochter Johanna de Lange: vechten met kolonistendochter Magdalena Maria Mulder
● Kolonistenvrouw van Jeveren: schelden tegen opziener Pieter van der Veen
● Kolonisten Boas en Matteman: elkaar beledigd
● Vrouw Scholte heeft wijkmeester Koppe geslagen. Getuige ingedeelde W.F.J. Scheffers.