Tucht in de vrije koloniën (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord) 1838

De tendens richting hele grote zittingen was in de loop van 1837 al zichtbaar (zie onderaan deze pagina) en zet zich in 1838 door. Het voordeel voor familie-onderzoekers is dat er over bijna elke koloniale familie wel iets te vinden is. Met alle bijlagen zijn het ook hele grote files, maar ik kan ze aanbevelen. Het geeft veel inkijkjes in het koloniale bestaan, de omgangsvormen, zelfs het taalgebruik.

In tegenstelling tot de eerste periode zitten nu altijd de verslagen van de voorbereidende zittingen van de drie raden van toezicht erbij. Die zijn over het algemeen levendiger en interessanter dan de raad van politie en tucht, maar meestal ook veel moeilijker te ontcijferen. Daarnaast zijn er regelmatig brieven met aanklachten of zelf opgestelde processen verbaal.

Van de meeste van onderstaande 7 zittingen heb Ik transcripties. Waar dat niet het geval , die vrijwel altijd gemaakt zijn door nazaten van de kolonisten die erin voorkomen. Daarom zijn er soms ook alleen gedeelten van een zitting getranscribeerd, namelijk die gedeelten waarin de betreffende voorouder een rol speelt.

Ik heb wel van a-l-l-e zittingen hieronder in de kolom 'Betrokkenen' hele korte samenvattingen. Met die samenvattingen weten familie-onderzoekers waar ze moeten zijn en kunnen ze in het archief aan de slag. De resultaten daarvan ontvang ik graag en dan wordt dit misschien ooit nog eens helemaal compleet.

Hoewel, compleet? Het onderstaande komt allemaal uit de doos Drents Archief toegang 0186 inventarisnummer 1615 en het is de vraag of alle zittingen van de raad van politie en tucht daarin terechtgekomen zijn. Het is heel goed mogelijk dat er tussen de inkomende of uitgaande post nog zittingsverslagen zijn die men toentertijd niet op de juiste plek opgeborgen heeft.
Eentje daarvan heb ik gevonden en hieronder opgenomen (zitting van 15 februari 1834), maar er zijn er vast meer. Bijvoorbeeld het gat tussen 31 augustus 1835 en 6 februari 1836 vind ik verdacht groot.


Zitting
Betrokkenen
Transcripties
05-02-1838
● Josua Thomas Veldhuizen, ingedeeld bij vrouw Heidt: kleding verkocht
● Kolonistendochter Sara Posener: van verlof achtergebleven.
● Adrianus Zuidgeest, ingedeeld bij weduwe Leeuwe: baldadigheid
● Kolonisten Boas en Matteman: vechten. Getuigen J.K.Rootje, ingedeeld bij wed. Dijkstra en K.W. Vreeling.
● Kolonist Klaas Visser: deken verkocht en aardappelen. Genoemd P. Hazeloop..
● Kolonist G. Schlecht: misbruik sterken drank
● Kolonist Hendrik Wouter Arnold: dronkenschap. Genoemd kastelein Albert Mulder in Nijensleek.
● Kolonist Godfried Rangen: dronkenschap
● Kolonist Albert Klaver: brutaliteit tegen bakker Seelenhorst. Getuigen kolonist Frans Nak en ingedeelde Anthony Hartgers.
● Willem van der Boor: dronkenschap. Genoemd zoon van de Wed Hopman.
● Gerhardus Johannes Rochel, Johannes Gommers, Hendrik Huisman en Joh Baptist Roffers: uitschelden kolonist Horst en vrouw. Genoemd wijkmeester Krol, sectiemeester Hilkemeier, Van der Meer.
● Johannes Herskamp en Gabe Hoekstra: uitschelden ondermeester A. Walter.
Raad van politie en tucht gedeeltelijk transcriptie gedeeltelijk samenvatting. Wel volledige transcripties van de raden van tucht van Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord, twee brieven van of namens kolonist Horst en een brief van kolonist Visser.
28-04-1838
● Kolonist Leonardus Biemand: dronken de adjunct-directeur ontmoet.
● Hendrik Adrianus Schepman, ingedeeld bij Muijen: dronkenschap.
● Anthony Hartgens ingedeeld bij Brandsma: dronkenschap.
● Kolonist Hendrik Petsoldt: dronkenschap.
● Willem van der Boor, ingedeeld bij de Wed. Hopman: dronkenschap. Genoemd Mr Timmerman Mulder te Noordwolde.
● Kolonist Hendrik Wouter Arnold: dronken. Genoemd Hilkemeijer en wijkmeester Mulder, kolonist Eckhardt.
● Kolonist Pieter Lansbach: dronkenschap en turf verkocht. Genoemd kolonist Van Os en kolonist Hahn.
● Kolonistenzoon Jan Hendrik Samuël Hilkemeijer: heeft ingedeelde Menke Douwes Dijkstra omgeduwd. Ontlastende getuige Gerrit van Os.
● Johannes Philippus Oes, Josephus van Staai de Melger, Hendrikje van Staai en Dirk de Vries, allen ingedeeld bij J.H. Horst: aardappelen verkocht aan Lambert Gooijer om van het geld Paaseyeren te kopen.
● Johannes Du Bois, ingedeeld bij J: Beun: beledigende liederen gezongen over fabrieksbaas Ten Broeke.
● Kolonist J. van der Zeijden: wil mestspecie niet afstaan. Genoemd kolonist A. H. Brugman, ingedeelde C. Vermeulen, sectiemeester P. Brands.
● Kolonist J. H. van Oostendorp: stro verkocht aan B. Hof te Steggerda.
● Kolonistenzonen H & A. J. Hoogmoed: wijkmeester J. van Buiten beledigd en geslagen. Getuigen J. Kleijzen, F. Gutseloe
● Kolonistenkinderen Hendrik Hoogmoed en Lammigje Brands: onzedelijke omgang
Volledige transcripties van zowel raad van politie en tucht als raad van toezicht Fredriksoord (tweemaal), raad van toezicht Wilhelminaoord en raad van toezicht Willemsoord (tweemaal)
21-07-1838
● Kolonist C.M. Koch en vrouw: belediging wijkmeester De Nekker. Getuige kolonist Jan der Veen.
● Kolonist Theodorus Josephus Sprang: dronkenschap en daarna bedreigingen bij kolonist Verboom, gekalmeerd door wijkmeester Hazeloop.
● Kolonist Mozes Isaac Werkendam en vrouw Mietje David van Weenen: ruzie met godsdienstige onderwijzer der Israëlitische gemeente, Nehemia S. Jacobson. Getuige J. Nord.
● Johannes van Lanthem, ingedeelde bij de wed. Pelt: herhaald misbruik sterke drank. Genoemd wijkmeester van Buiten.
● Kolonistengezin Postema: belediging schrijver der fabrijk Baijlé. Getuigen de vrouwen van J. Teemstra, Kist, kolonisten Mulder, van der Veen, Berkenkamp. Genoemd wijkmeester De Nekker.
● Kolonist F. Lodewijks: weigering van gehoorzaamheid
● Kolonistendochter Catharina Francina Puper: onzedelijke omgang met kolonistenzoon Isaac Beun.
● Kolonistenzoon Josephus Souverijn: uitschelden en beschuldigen sectiebaas Martinus de Vries. Genoemd Harmen Mooi en Westerveld.
● Kolonistendochter Hendrika Jacoba van der Walle: onzedelijke omgang met kolonistenzoon Harm Marinus.
● Kolonist Klaas Loenen: mishandeling kolonist Jacob Smit. Getuige vrouw Bezuijen. Plus verkoop beddezak aan Hendrik Jochems. Genoemd wijkmeester Verhagen.
● Gepke Sipkes de Vries, ingedeeld bij de weduwe Geijtenbeek: zonder verlof kolonie verlaten.
● Kolonistenzoon Frans Mooi: zonder verlof kolonie verlaten.
● Kolonistenzoon Frederic Karel Leonhart: baldadigheid aan school. Getuige onderwijzer Daniel Was. Genoemd Abraham Koenrades.
● Dirk de Vries, ingedeeld bij J.H. Horst: eigendunkelijk kolonie verlaten.
● Schepman, ngedeeld bij Muijen: misbruik sterke drank. Getuige Hendrik van Baarle.
● Kolonistenzonen Lucas Krabshuis, Pieter Nieuwenhuis, Jan Wibier en Jan Smies: baldadigheid aan de katoenfabriek. Getuige opziener J. Emans.
● Kolonist Pieter Landsbach: uitschelden en bedreigen vrouw en dochter van kolonist F.W. de Vries. Getuigen Remmelt Eckhart en J. Hoogmoed.
● Maria de Koning, ingedeeld bij kolonist de Vries: onzedelijke omgang met een onbekende.
● Kolonistenkinderen:Habe Hoekstra, Gabe Hoekstra, Lourens Augustijn, Karel Hensbergen, Neeltje Broekhuizen, Antje Broekhuizen en Johanna Verbeek: te veld staande koorn vertrapt. Genoemd Lijp de Vries, ingedeeld bij kolonist Veen. Getuige vrouw van kolonist Rietberg.
● Ingedeelde Jacob van Marken: zonder verlof kolonie verlaten.
● Kolonistenkinderen:Pieter Nieuwenhuis, Ferdinand Götz, Cornelis Verboom en Pieter van Belkum: zingen ongepaste liederen over den pastoor Van Dam.
Volledige transcripties van raad van politie en tucht, raden van toezicht Willemsoord (twee maal), Wilhelminaoord (vier maal) en Frederiksoord (twee maal), brieven van rabbijn Jacobson, schrijver der fabriek Baylé (twee maal) en onderwijzer Daniel Was.
09-08-1838
● Wilhelmina Zwaan, ingedeeld bij de weduwe van der Lugt: ½ pond garen ontvreemd van Maria Baas. Aangever fabrieksbaas Aalt Kolkers.
● Kolonistenkinderen Johannes Althoff, Jan Wibier, Jan Smies, Dirk Klaver en Agnes Versluis: rogge vertrapt. Betrapt door wijkmeester Visscher.
● Cornelis Bode, ingedeeld bij kolonist Johannes Braun: dronken en pleegvader mishandeld.
● Trijntje Stevens, ingedeeld bij kolonist Goossens: luiheid in de katoenfabrijk.
● Johannes Philippus Ocs, ingedeeld bij J.H. Horst: illegaal aardappelen gerooid.
● Kolonist Johannes IJtes: stroo verkocht aan vrijboer Bastiaan Kranendonk.
Raad van politie en tucht alleen samenvatting, raden van toezicht Frederiksoord en Wilhelminaoord gedeeltelijke transcriptie, raad van toezicht Willemsoord helemaal.
08-09-1838
● Kolonist Gerardus Schlecht en ingedeelde Schepman: dronken geworden bij de kastelein Oostindië te Nijensleek. Getuigen Jan Willem Mulder, ingedeeld bij kolonist Haakmeester en Johannes Asmus ingedeeld bij Reinbergen.
● Egbert van Rooij, voorzoon van de vrouw van Schrevensdijk: belediging bij winkelier E. Kramer van kolonist Franciscus Herskamp. Getuige kolonist Willem Frederik Uhl.
● Kolonistenzoon Izaak Beun: desertie en onzedelijke omgang met Catharina Francina Puper (zie ook 21-07-1838)
● Kolonistenzoon Albert Zwier: desertie
● Kolonistenzoon Antonie van Ham en Pier Piebes Haitsma, ingedeeld bij kolonist C. van Duuren: baldadigheid in leegstaande hoeve.
● Evert Robijn, ingedeeld bij kolonist C. van Weert: zonder verlof van de kolonie. Genoemd sectiebaas D. Schouten en wijkmeester Keijzer.
● Ingedeelde Alijda Johanna van Munster: geld ontvreemd bij winkelier Dammers.
● Proces verbaal van de adjunct-directeur van het tweede gesticht te Veenhuizen, Kluvers, over Franciscus Johannes Hazeloop, vroeger ingedeeld bij de kolonist Horst, in Veenhuizen aangegeven door zijn zwager Mulaard.
Raad van politie en tucht alleen samenvatting, raden van toezicht Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord volledige transcriptie, proces verbaal adjunct-directeur Veenhuizen-2 geen transcriptie.
27-10-1838
● Kolonistenvrouw van J.G. Pennink: belediging wijkmeester J. van Buiten.
● Kolonist J: J: Smit: belediging wijkmeester J. van Buiten.
● Kolonistenzonen Anthonie Beekman en Evert van der Huls: met elkaar gevochten inclusief messteek in de rug..
● G: C: Morees, Jan Werf, H: J: van Nunspeet en Pieter van Putten: baldadigheid in de katoenfabrijk.
● G: Snoek, voordochter van kolonist Leunissen, en ingedeelden G: IJsbach en W. Kleijzen: verregaande luiheid in de katoenfabriek.
● Kolonist Gosse Jager: dronken en opziener W: Taatgen met de dood bedreigd.
● Ingedeelde J: C: Voorbrood: misbruik sterken drank.
● Kolonist A van Bruchem: kleine aardappelen gekocht van joods Godsdienstige Onderwijzer Jacobson om aan broodbakkerij te leveren in plaats van grote aardappelen.
● Kolonistenzonen Johannes Puper, Francis Burks, Willem Stuiver en Pieter van der Sluis: uitschelden kolonist Gerritsma.
● Cornelis Nicolaas Goudsblom, ingedeeld bij de weduwe Winkelhuis: door de onderdirecteur en wijkmeester beschonken gevonden.
● Kolonistenkinderen Hendrik Huisman, voorzoon van kolonist Leloux, Maria Vermeulen en Anna Hilkemeijer: aardappelen gerooid bij K: H: de Wit te Vledder. Had wijkmeester Mulder moeten verhinderen.
● Ferdinand Götz, voorzoon der vrouw van den kolonist Perijn: heeft Johannes Hendrikus Smits, ingedeeld bij kolonist Althoff met klomp gat in hoofd gegooid. Getuige adsistent in de weverij A. Biemans.
● Gabe Hoekstra, Lourens Augustijn, Jan van Limbeek en Jan van der Hoef: baldadigheid in de katoenfabriek. Getuige loopenden adsistent C. Verhoeks.
● Johannes van Cleef: ongehoorzaam tegen wijkmeester J. Uhl.
● Mededeling President: ingedeelden Johannes Staats en Dirk de Vries zijn wegens desertie al naar de strafkolonie op de Ommerschans overgebracht.
Transcripties van raad van politie en tucht en van raden van toezicht Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord
10-12-1838
● Ingedeelde Gerardus van Heusden: dronken geworden bij kastelein L. Fonk (of Senk) in Noordwolde en daarna adjunct-directeur ontmoet.
● Kolonistenzonen Gabe Hoekstra, Jan van den Hoef  en Laurens Augustijn: uitschelden loopende adsistent bij de katoenweverij Christian Verhoeks. Getuige wijkmeester J. Uhl.
● Kolonist Hermanus Havermans: dronken van draaibrug bij Kramer gevallen na muziekavond bij kastelein H. Roemer. Getuigen: Maartje Zwaan, ingedeeld bij de weduwe van Anker, de kolonisten Hofman, Veldbrugge en van den Hoef.
● Ingedeelde Paulus Heerema: zonder verlof kolonie verlaten.
● Kolonist Frederik Lodewijks: verregaande onbescheidenheid en beledigende uitdrukkingen omtrent onderscheidene koloniale ambtenaren.
● Kolonistenzoon Klaas Kraan: zonder toestemming in de nabijheid van de kolonie als speelman in een herberg geweest.
● Ingedeelde Jacobus Brandenburg: zonder verlof kolonie verlaten.
● Kolonist Theodorus Josephus Sprang: luiheid en dronkenschap.
● Mededeling President: Hendrik F. Wirtz: desertie en bij Ommerschans afgeleverd.
● Verslag raad van tucht in de Ommerschans: Ingedeelde Hendrik Adrianus Schepman na desertie in Ommerschans afgeleverd.
Raad van politie en tucht vooral samenvatting, raad van toezicht Frederiksoord transcriptie, raden van toezicht Wilhelminaoord (tweemaal) en Willemsoord plus raad van tucht Ommerschans geen transcriptie.