Tucht in de vrije koloniën (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord) 1850-1864

Uit deze periode heb ik slechts sporadisch transcripties van tuchtzittingen. Ze zitten ook niet meer bij elkaar in één doos.

Van 1850 tot en met 1859 bevinden de tuchtverslagen zich bij de uitgaande post van de permanente commissie. Ze vallen te vinden met de dozen post in en uit per onderwerp, de invnrs 945 tot en met 953, zie het overzicht, en daarin het mapje tucht. Maar voor 1851 ontbreekt zo'n doos.
Van de niet-getranscribeerde verslagen die ik tegenkwam, meld ik wel de vindplaats voor als anderen ze willen bekijken.

Vanaf september 1856 is er ook invnr 3283 waarin alle zittingsverslagen in het net zijn overgeschreven, maar dat is alleen de tuchtraad zelf en niet de voorbereidende zittingen van de raden van toezicht. Daarna vanaf 1862 is er het boek met invnr 3284 waarin de verslagen van de tuchtraad (en niet die van de raden van toezicht) in het net zijn overgeschreven.
Ik denk dat de verslagen van de raden van toezicht uit die tijd ergens bij de post zitten.

Vanaf 1860 is er een opvallende verandering in de uitgesproken straffen. De strafkolonie op de Ommerschans bestaat dan niet meer, omdat de gestichten te Veenhuizen en Ommerschans door de Staat zijn overgenomen. Als verbanning naar de strafkolonie niet meer kan is de overgebleven zwaarste straf om een persoon of gezin uit de kolonie te verwijderen en terug te geven aan de gewone maatschappij.

Ook de andere straffen zijn een stuk milder vanaf 1860, zoals ook beschreven in De strafkolonie pagina 302-303. Meer dan drie dagen opsluiting wordt dan niet meer gegeven.

 

Zitting
Betrokkenen
14-01-1850
Deels samenvatting, deels transcriptie
● Kolonistenzoon Jan van Cleef: aardappelen ontvreemd.
● Zoon van den gepensioneerden ambtenaar J.A. Funcke, genaamd Willem: direkteur door scherpe uitdrukkingen beleedigd.
● Kolonist Wijgh en vrouw: beleedigende uitdrukkingen en bedreigingen van fabrieksbaas Kolkers
● Ingedeelde Magje van 't Hof: onzedelijk verkeer.
● Ingedeelde Harm Jans de Vries, ontvreemden van hooi
● Kolonistenzonen W.F. Postma, W. Freeling en W.C. Bödeker: baldadigheid in de schuur van de wed: van Jeveren.
● Kolonist J. de Bruin: tekort op zijn oogst en verkoop deken en waterketel.
● Kolonist J.C de Lang: belediging adsistent van de katoenweverij L. Baijlé.
● Kolonistengezin F.H. Swaak: ontvreemden katoengaren en rogge, tuindieverijen. Getuigen: kolonistenkinderen Swak en Kranendonk, kolonist Joosten, ingedeelden Bruijn en Hupkens.
● Kolonistenkinderen M.A. Rooselaar & E. Posener: met lucifers beschadigen weefgetouw.
● Kolonistendochter Bastina van Kesteren: ontvreemden pijpjes kantoen..
● Ingedeelde L. Bozer: desertie.
21-03-1850
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 9 april 1850 N5, invnr 667
16-05-1850
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 4 juni 1850 N10, invnr 671
15-07-1850
Klein stukje transcriptie:
● Kolonist Nicolaas Beun: bezwangeren Veenhuizense wees Elisabeth Nagt. Ook genoemd Beuns zwager de zaalopziener Elsing.
30-09-1850
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 22 oktober 1850 N13, invnr 681
09-12-1850
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 24 december 1850 N5, invnr 686

10-02-1851
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 25 februari 1851 N12, invnr 690
--
29-11-1852
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 21 december 1852 N2 invnr 741
--
13-04-1853
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 10 mei 1853 N4, invnr 751
21-11-1853
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 8 december 1853 N4, invnr 767

26-01-1854
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 21 februari 1854 N3, invnr 772
20-04-1854
Volledige transcriptie, ook van de raden van toezicht
● Kolonistenkinderen Jan Nobbe en Petrus Bot: baldadigheid aan onbewoonde kolonistenwoning door ruiten in te gooien. Getuigen Willem Hahn, Pieter Westra, en Jan Meij.
● Ingedeelde Jacoba van Geest: luiheid en verzet tegen pleegmoeder vrouw Matena.
● Ingedeelde Reijer Band: ontvreemden hooi. Getuigen wijkmeester Taatgen, kolonist Monnier, zoon van kolonist Lucassen.
● Ingedeelde Hendrika van der Heijden: desertie.
● Ingedeelde Willem Jacob Goeree: desertie.
● Kolonistenkinderen Dirk Friskus, Christiaan de Jong, Pieter de Jong, Gerardus Geurtse, Jan Jacob Groen en Cornelis Johannes Blom: ontvreemden en verkopen pijpjes katoen aan aan Roelofje Magchielsen die met appelen enz langs de huizen loopt woonachtig te Steenwijk..Betrapt door fabrieksbaas Visser.
● Kolonistenkinderen Jan Calkhoven, Wilhelmus Rikken, Huibregt Groen, Frederik Johannes Hill, Gabriel Nicola en Christiaan de Jong: verkoop katoenen afval aan aan Roelofje Magchielsen. Betrapt door fabrieksbaas Visser.
31-07-1854
Heel klein stukje transcriptie:
● Kolonist A.H. Danner: schijndood van dronkenschap in heideveld gevonden.
05-08-1854
Voorbeeld van een gedragboek: naar elders!
19-12-1854
GEEN transcriptie, bevindt zich bij de post van 16 januari 1855 N4, invnr 796.
--
02-03-1855
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 4 mei 1855 N9, invnr 803
05-11-1855
GEEN transcriptie, bevindt zich bij post van 23 november 1855 N3, invnr 819


Vanaf hier komt bijna alles uit het overzichtsboek invnr 3283, waarin ALLEEN het verslag van de raad van politie en tucht staat en NIET de bijbehorende raden van toezicht. Maar we kunnen er wel van uitgaan dat dit compleet is en alle tuchtzittingen vermeld worden. Het geeft dus wél een indruk van de frequentie van de tuchtraad.

29-09-1856
Klein stukje transcriptie
● De kinderen van weduwe De Vroeg hebben gereedschap gestolen van A. Zorn
01-12-1856
GEEN transcriptie

12-02-1857
GEEN transcriptie
20-05-1857
GEEN transcriptie
17-08-1857
GEEN transcriptie
04-09-1857
Besluit Willem III, hoort hier niet: naar elders: UITZOEKEN
27-09-1857
GEEN transcriptie
26-11-1857
GEEN transcriptie
01-12-1857
GEEN transcriptie

18-02-1858
GEEN transcriptie
29-03-1858
GEEN transcriptie
06-04-1858
Volledige transcriptie, ook van bijbehorende stukken
● Anna Elisabeth Depmer is zwanger van de man bij wie ze ingedeeld is: H.R. Wiegman
● Aaltje Jager is zwanger van ene Kors(t) die buiten de kolonie woont
06-09-1858
GEEN transcriptie
23-12-1858
Gedeeltelijke samenvatting
● Kolonist Johannes Hermanus Nihof(?): belediging wijkmeester J. Uhl
● Kolonist A. Klaver, volgens aanklagte van de Instituteur te Wateren: opziener A. Kasper beledigd
● Kolonistenzoon Theodorus Coenraad Hoensen(?): kolonie heimelijk verlaten
● Kolonist Jan Sikkes Jansen, verkoop van zeven mudden aardappelen
● Vrouw van kolonist Zadik Meijer Turfkruijer: met twee kinderen eigendunkelijk de kolonie verlaten
● Kolonistenkinderen Bastiaan Jacobus en Jacobus Johannes Prins: vervoeren van knollen buiten de kolonie

17-02-1859
Gedeeltelijke samenvatting
● Ingedeelde Jozef Franciscus Franzen: 18 dagen over zijn verloftijd gebleven
● Kolonist Johannes Hermanus Nihof: belasteren en beledigen opziener der gebouwen S(?) Roekes(?)
● Kolonist Pier Piebes Haitsma: aanzienlijk tekort op zijn oogst van rogge
● Kolonistenzoon J. Meij|: baldadigheid aan het hek bij den onderwijzer M. Uhl. Getuigen D. Smit en C. Kragt
● Kolonistenzoon Arnoldus ten Hulscher: mishandelen van de bij hen ingedeelde Johanna Rheede en Maria van Ruisel door haar te slaan met een stok waarvan de striemen getuigen
30-06-1859
Volledige transcriptie
● Kolonistengezinnen S. Pronk en P. H. Hess: onderling schelden en kijven en daaruit ontstane vechtpartijen. Getuigen A. Boon, Verschoor, Landsbach en Olie
● Ingedeelde Johannes Verbrugge: dronkenschap
● Ingedeelde Gezina Jansen: onzedelijke omgang op de publieke kerkweg met kolonist Cornelis van Ham. Getuige kolonist Johannes Hessing, maar ze zijn waarschijnlijk gestruikeld
● Kolonist Arnoldus Jansen: een kruiwagen en tafel buiten de kolonien verkocht. Getuige Jan Zwak, maar alle spullen zijn door de wijkmeester nog in huis aangetroffen

24-05-1860
Volledige transcriptie
● Kolonist S. M. Coenraads: dronkenschap
● Kolonist Pieter Holland Hess: verduistering van bouwmaterialen. Genoemd van Galen, Asperslag, K. van Buiten.
31-08-1860
Deels samenvatting, deels transcriptie:
● Johannes Leniger, Gerrit Leniger, Jacobus Johannus Stolmijer en Anna Stolmeijer: peren gestolen. Getuigen A. Kleinman en H. Huntelaar
● Diverse niet bij naam genoteerde zaken, zoals beschadigen van de tilbury van dr Voorhorst en kolonistenzoon heeft onderwijzer Albertsma mishandeld (in diens eigen huis)
● Vrijboer Leniger: 16 boonenstokken in zijnen tuin geplaatst, welke vermoedelijk uit de nabij gelegen bosschen der Maatschappij zullen ontvreemd zijn
● Vrijboer P: Veen: aan de vaart achter zijne hoeve twee mestbulten geplaatst en verder eene groote oppervlakte grond van de plag ontbloot te hebben
● Vrijboer C. Oosterveen: ongeveer 1 ½ voer plaggen gestoken op de hoeve van zijnen buurman
Ingedeelde Beringer: zonder bekomen verlof de kolonie verlaten
● Vrijboeren kinderen Jan van Eijk, Ylke Bakema, Drewes Bakema en kolonisten kind P. van Midden: ledigstaande hoeve met steenen geworpen. Getuige: opziener Landsbach.
● Ingedeelde Daniel Poelstra wegnemen van een handvol rogge
● C.M. Zandwijk en J. Bakker: onzedelijke omgang
● Kranendonk, onbetamelijk en lasterend uitgelaten over de Maatschappij op de Dievermarkt
09-10-1860
Volledige transcriptie
● Conrath Joseph Thoss heeft zijn stiefkleindochter Jannetta de Kruiff bezwangerd.

21-01-1861
Gedeeltelijke transcriptie
● Kolonistenzoon Eelke Bakema: een ruit bij de onderwijzer Uhl ingeslagen. Getuige J. Mekel
09-03-1861
Volledige transcriptie
● D. Roskam: slaan J. van Santen
● Kolonistenzoon van Attekum: denneboom gehakt
● L. P. T. Kragt: boom weggenomen
● Jan Lolcama: zonder verlof de kolonie verlaten
● Vrijboer M Zandwijk: door landbouwer J. H. Kerstens te Nijensleek betrapt toen hij hout zocht in het bos van laatstgenoemde



Vanaf hier bestrijkt invnr 3284 de periode 1862-1864, maar daarvan heb ik slechts van één tuchtzitting een transcriptie


??-07-1862
● Vrouw Zandwijk en vrouw Van Bree: schelden en elkaar beschuldigen
● Kolonist B. Pronk: 20 bos takkenbosschen ontvreemd
● Kolonist Hendrik Westerveld: kappen van 20 wilgen takkebosschen
● Kolonist B. Plomp: zonder verlof drie dagen buiten de kolonien geweest om zijne vrouw die hem sedert eenige tijd verlaten had, en zich in Veenhuizen bij zijnen schoonzoon ophield terug te halen
● Ingedeelde Marten Jans Broersma: drie dagen eigendunkelijk de Kolonien verlaten.
● Kolonist Stegeman: meermalen te vroeg van zijn werk weg en brutaliseren wijkmeester
● Kolonist J. G. Leonhardt: aardappelen meegenomen
● Vrouw van kolonist van Attekum: beledigen dokter Voorhorst. Getuige Frans Fucke
● Kolonist J. J. Hackleij: verkoop van een deel van den oogst
● Vrouw van vrijboer C. de Kleine: laster en scheldwoorden tegen vrouw Werkmeester
● Ingedeelde George Frederik van Lettow: vijf dagen zonder verlof buiten de Kolonien
● Joseph van der Sluis: verkoop hooi dat voor zijn koe bestemd was
● G. Kluster, voordochter van de vrouw van Cornelis van Os: zwanger
● Vrouw Mäkel: door kolonist van Batenburg beschuldigd van diefstal van gras op zijne hoeve
● Gerrit Meindert en Keesje van der Poort: voornemens in de Kweekerij gras te plukken
● Ingedeelde Leendert Verhoef: kantschop gestolen van ingedeelde Frans Fransen en aan vrijboer ● A. van den Brink verkocht, ossenbit van Van Olst aan de vrijboer Harmsen verkocht
● Leendert van Kesteren: ontvreemding van aardappelen
● Kolonist J. van Batenburg: goederen verpand