Naar het overzicht
van Veenhuizense weeskinderen



De 'waschmeiden' op het Instituut voor Landbouwkundige Opvoeding van de Maatschappij van Weldadigheid te Wateren

Het Instituut voor Landbouwkundige Opvoeding te Wateren biedt plaats aan maximaal 72 jongens vanaf 14 jaar, aangeduid als kwekelingen, die daar een vervolgopleiding krijgen. Meer over dat Instituut is te lezen via deze pagina. Tussen die kluit opgeschoten jongens woont ťťn vrouwelijke leeftijdsgenoot, de 'waschmeid'. Dat is meestal een weesmeisje uit Veenhuizen.

Op het plattegrondje dat op deze pagina staat is te zien waar de wasmeid woont.
Ze staan niet vermeld in de grote personeelsregisters, maar wel in de registers in invnr 1007 en soms in de stamboeken van kwekelingen. Het is nog een hele uitzoekerij welke weesmeisjes de functie vervullen. Ik kom er niet helemaal uit, maar wat ik heb staat hieronder.
NB: Van de genoemde wezenregisters zijn scans, zie helemaal bovenaan de pagina hoe die scans te bereiken zijn. Van de kwekelingenregisters en personeelsregisters zijn GEEN scans.
NB-2: Ontslagdata van weeskinderen zijn niet altijd de datum dat iemand daadwerkelijk vertrekt, maar vaak de datum dat men te Veenhuizen constateert dat iemand vertrokken is en niet meer terug zal keren.

Jeanetta Barbara Crambie

Jeanetta Barbara Crambie is volgens de kolonieadministratie geboren op 22 november 1810 en is op 7 april 1825 door Rotterdam in het kindergesticht in Veenhuizen afgeleverd. Ze is hervormd en heeft het weesnummer 916 in de invnrs 1571 en 1410.
Volgens folio 6 van het kwekelingenregister met invnr 1610 is zij op 16 april 1826 begonnen als wasmeid. Zij wordt als zodanig vermeld op pagina 137 van De kinderkolonie.
Zij staat op een lijst van kinderen die in juli 1829 verzoeken om met verlof te mogen gaan (waarbij een foutief weesnummer vermeld is) en op dat moment heeft zij een tegoed van 13 gulden, wat best veel is, zie deze pagina.
Haar werk in Wateren houdt op als zij 28 augustus 1830 met ontslag gaat. Op de ontslagvoordracht staat als geboortedatum 23 november 1809.

Johanna Margaretha Bruinebag

Johanna Margaretha Bruinebag is volgens de kolonieadministratie geboren op 9 juni 1812 en is op 27 april 1825 in Veenhuizen afgeleverd door Amsterdam. Zij is Lutersch en heeft het weesnummer 1062 in de invnrs 1571, 1410 en 1411. Daarvan zijn scans.
Ze staat vermeld als wasmeid op folio 6 van het kwekelingenregister met invnr 1610 en in het mapje '1832' in invnr 1007 (van beide zijn geen scans), maar nergens wordt vermeld vanaf wanneer zij de functie vervult. Wel staat er bij dat ze voor het wassen per jaar É 228,80 verdient. Ze wordt als wasmeid genoemd op pagina 137 van De kinderkolonie.
Ze gaat op 30 april 1833 met ontslag en staat dan als wasmeid doorgestreept in het mapje '1833' in het personeelsregister met invnr 1007.

Dorothea Prince

Dorothea Prince staat op folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1584 als een van de twee enige meisjesnamen in dat register en dus zal ze enige tijd als wasmeid gefungeerd hebben. Zij is volgens de kolonieadministratie geboren 21 maart 1818 en op 3 september 1824 door Amsterdam in het kindergesticht gebracht. Zij heeft het weesnummer 425 in de stamboeken van weeskinderen met de invnrs 1571, 1410, 1411 en 1412.
In het kwekelingenregister staat als dag van aankomst in het Instituut genoteerd 30 januari 1834. Ze gaat weer terug naar het derde gesticht te Veenhuizen op 12 november 1834. Vandaar zal zij op 6 april 1838 met ontslag Veenhuizen verlaten.

Neenske Tijes Hornstra

Neenske Tijes (of Tijssen) Hornstra is geen wees uit Veenhuizen. Zij komt uit De Knijpe in Friesland en zij betreedt de kolonie in 1834 als zij trouwt met Nicolaas Hofman, een wees uit Tholen die op dat moment onderdirecteur en boekhouder van het Instituut is. Zie over Nicolaas Hofman deze pagina.
Neenske Tijes Hornstra is volgens de kolonieadministratie geboren 29 september 1811. Zij wordt vermeld in het personeelsregister met invnr 998 (daarvan zijn geen scans) op folio 92 (Wateren) en folio 41 (Ommerschans). Ze staat als N.J. Hornstra met de vermelding wasmeid in het mapje '1835' en doorgestreept in het mapje '1838' van het personeelsregister met invnr 1007. Ze verdient met het wassen É 110 per jaar.
Er staat niet vermeld vanaf wanneer ze als wasmeid fungeert, maar 12 juni 1835 bevalt ze van haar eerste kind en ze verlaat Wateren op 30 november 1836, want dan wordt Nicolaas Hofman overgeplaatst naar de Ommerschans waar hij boekhouder wordt en waar hij en Neenske en een groeiend aantal kinderen verder altijd zullen wonen.

Dina Krane ook genaamd de Zeeneboom

Dina Krane staat als Gardina Krane/Zeeneboom op folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1584 en op folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 en heeft twee keer als wasmeid gefungeerd. Zij is geen wees uit Veenhuizen maar een ingedeelde in de vrije koloniŽn.
Zij is volgens de kolonieadministratie geboren 9 september 1810 als natuurlijke dochter van Barendina Krane en zij is op 15 juni 1823 in de kolonie gekomen via het contract van het weeshuis te Tholen, zie ook deze pagina. Zij wordt bij verschillende koloniale gezinnen in Frederiksoord en Wilhelminaoord ingedeeld, tot zij op 9 mei 1835 wordt overgeplaatst naar Wateren. Dat staat op scan 61 van het stamboek Wilhelminaoord met invnr 1355.
Volgens folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 gaat ze op 6 april 1837 weer terug naar de vrije koloniŽn. Later komt ze nog een keer, zie onder.

Johanna Sloons

Johanna Sloons staat als 'Johanna Cloos of Hoos' op folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582. Volgens het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 287, waar zij het B-nummer 826 heeft, is zij geboren in februari 1819. Zij is hervormd en op 4 november 1830 in de vrije koloniŽn aangekomen, gezonden door de Aalmoezenierskamer te Utrecht. Zij behoort dus ook niet tot de Veenhuizense weeskinderen.
Zij is eerst ingedeeld bij een heleboel verschillende gezinnen in Frederiksoord, voordat zij op 6 april 1837 als wasmeid in Wateren begint. Al na vier maanden, op 6 augustus 1837, gaat zij weer terug naar Frederiksoord. Men wendt zich dan opnieuw tot:

Dina Krane ook genaamd de Zeeneboom

Volgens folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 komt Dina Krane voor een tweede termijn als wasmeid weer naar Wateren op 5 augustus 1837 en gaat ze opnieuw terug naar de vrije koloniŽn op 8 november 1837. Volgens het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 287, waar zij het B-nummer 868 heeft, verlaat zij de koloniŽn door op 20 juli 1838 niet van verlof terug te keren.

Jacoba Hendrikse

Ook Jacoba Hendrikse woonde eerst in de vrije koloniŽn. Zij is volgens de kolonieadministratie geboren 27 oktober 1817 en komt uit Tholen. Zij is hervormd en op 15 juni 1823, met de eerste scheepslading Tholense weeskinderen, in de vrije kolonie Wilhelminaoord aangekomen.
Ze staat vermeld op folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 en in het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 289, waar zij het B-nummer 882 heeft.
Te Wilhelminaoord is ze bij enige gezinnen ingedeeld, tot ze op 23 juni 1838 als wasmeid in Wateren komt. Dat is gezellig qua familieband, want haar broer Adriaan is sinds een jaar onderdirecteur voor de landbouw in Wateren.
Het duurt niet lang, op 10 augustus 1838 wordt zij ontslagen omdat ze dan trouwt met een kolonist. Over de belevenissen in de koloniŽn van Jacoba, haar broer en haar twee zussen is een aparte pagina.

Maria Bommelijn

Maria Bommelijn is dan weer wel een wees uit Veenhuizen. Zij is volgens de kolonieadministratie geboren 2 juli 1820 en afkomstig uit Den Haag. Ze is hervormd en op 29 augustus 1833 door Den Haag in Veenhuizen afgeleverd.
Ze heeft het weesnummer 2154 in de wezenregisters 1411 en 1413. Volgens folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 begint ze op 8 september 1838 als wasmeid in Wateren en duurt dat tot haar ontslag uit de koloniŽn op 31 maart 1840.

Adriana Schutser

Ook Adriana Schutser komt uit Veenhuizen. Zij is volgens de kolonieadministratie geboren 15 april 1821 en komt uit Hellevoetsluis. Haar geloofdrichting is Luthers en ze is op 20 oktober 1833 door Hellevoetsluis het kindergesticht binnengebracht.
Ze heeft het weesnummer 294 in de wezenregisters met de invnrs 1411 en 1412. Volgens folio 7 van het kwekelingenregister met invnr 1582 begint ze op 6 april 1840 als wasmeid in Wateren. Na een jaar, 30 april 1841, gaat ze weer terug naar het eerste gesticht in Veenhuizen, vanwaar ze op 11 april 1842 met ontslag de koloniŽn verlaat.

L.J. Beenen

Ik heb geen idee wie L.J. Beenen is, ik kan nergens in de koloniale boeken een Beenen vinden waar deze voorletters bij passen. Misschien is het familie van de in 1837 overleden opzichter over de landbouw in Wateren Jan Beenen, wiens weduwe en kinderen na een kort verblijf in Veenhuizen nu op een hoeve in Wateren/Doldersum wonen.
Hoe dan ook staat er L.J. Beenen bij de functie wasmeid in de mapjes '1838', '1840', '1842' en doorgehaald in mapje '1844-1847' van de personeelsregisters in invnr 1007. Maar zoals hier boven te zien is de functie pas vanaf 1841 vacant. Het kan zijn dat die mapjes later zijn bijgewerkt.
In de mapjes '1838' en '1840' wordt vermeld dat L.J. Beenen het wassen doet voor een jaarloon van É 110, 'waarvan É 80 kostgeld en É 30 loon', in mapje '1842' is dat É 122, 'waarvan É 80 kostgeld en É 42 loon'.

Onleesbaar

In het mapje '1844-1847' van de personeelsregisters in invnr 1007 is bij de functie wasmeid niet alleen L.J. Beenen doorgestreept, maar nog twee namen waarvan ik alleen de tweede, Mackaij, zie onder, kan lezen. Ook bij de niet-doorgestreepte naam eronder kan ik geen enkele koloniebewoner bedenken. Zie hier:
 

Petronella Elizabeth Mackay

Petronella Elizabeth Mackay is volgens de kolonieadministratie geboren 20 juni 1825 en afkomstig uit Den Haag. Zij is hervormd en op 19 november 1842 door Den Haag het kindergesticht te Veenhuizen binnengebracht.
Ze heeft het weesnummer 5 in het wezenregister met invnr 1412. Volgens folio 1 van het kwekelingenregister met invnr 1582 komt zij op 3 oktober 1844 als wasmeid naar het Instituut. Ze verlaat de koloniŽn met ontslag op 25 april 1846, maar het is de vraag of ze al die tijd in Wateren is gebleven gezien de overlap met haar opvolgster.

Cornelia Maria Huigh

Cornelia Maria Huigh is volgens de kolonieadministratie geboren 30 november 1822 en afkomstig uit Schoondijke in Zeeland. Zij is hervormd en op 1 oktober 1841 door Middelburg het kindergesticht binnengebracht.
Ze heeft het weesnummer 1727 in het wezenregister met invnr 1413. Volgens folio 10 van het kwekelingenregister met invnr 1582, en nummer 69 in het kwekelingenregister met invnr 1583, komt zij op 6 oktober 1845 als wasmeid naar het Instituut. Na enkele jaren gaat er iets heel erg mis.
Op 5 september 1848 bevalt zij te Wateren van de gelijknamige dochter Cornelia Maria Huigh. Normaliter is over dergelijk 'onzedelijk gedrag' wel een tuchtzitting, maar die ben ik niet tegengekomen. De gebruikelijke straf is verbanning voor onbepaalde tijd naar de strafkolonie en blijkens dit overzicht komen moeder en kind daar op 19 september 1848 aan.
Waarmee per die datum volautomatisch een einde is gekomen aan haar werk als wasmeid. In de strafkolonie, ze zijn ondergebracht in Veenhuizen-2, overlijdt het kind op 15 november 1849. Moeder Cornelia Maria Huigh verlaat de koloniŽn met ontslag op 24 mei 1850.

Doore Reijer

Doore Reijer is volgens de kolonieadministratie geboren 2 februari 1828 te Sneek. Zij is hervormd en op 26 april 1834 door Sneek het kindergesticht te Veenhuizen binnengebracht. Zij heeft het weesnummer 1104 in de wezenregisters met de invnrs 1411 en 1412.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 30 en volgens die aantekeningen komt zij op 20 november 1848 als wasmeid in Wateren. Ze gaat weer weg met ontslag op 30 april 1852 en als ze al die tijd in Wateren gebleven is, is ze een van de langst dienende wasmeiden.

Jannetje van den Broeke

Jannetje van den Broeke is volgens de kolonieadministratie geboren 9 januari 1830. Ze is hervormd en op 27 april 1840 het kindergesticht binnengebracht door Vlissingen. Ze heeft het weesnummer 701 in het wezenregister met invnr 1412.
Ze blijft in Veenhuizen, maar wordt op 28 januari 1842 overgezet van het algemene contract met het ministerie van Binnenlandse Zaken op het contract met de Regenten van het Armen Gast en Weeshuis te Vlissingen. Ze staat daardoor in het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 162, waar zij het B-nummer 417 heeft. En op de pagina (zie volgnummer 48) op contract geplaatste weeskinderen.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 15, en volgens die aantekeningen komt zij op 25 maart 1852 als wasmeid naar Wateren. Ze gaat op 15 maart 1853 weer terug naar Veenhuizen-1. Bij besluit van 2 mei 1853 N4 wordt haar verlof verleend, maar ze blijkt op 1 juli 1853 niet van verlof teruggekomen te zijn.

Riemkje Johannes Stuur

Riemkje Johannes Stuur is volgens de kolonieadministratie geboren 18 september 1834 te Leiden en is in het kindergesticht gekomen vanuit het bedelaarsgesticht. Daar was ze 22 mei 1847 binnengebracht door Leeuwarden, voor de tweede keer al, met haar moeder, Antje Heitdes de Vries, geboren in 1798 in Pingjum. Riemke had bedelaarsnummer 4350, haar moeder 4330. Bij die opname was Riemkje 1 meter 34 lang, ze had een rond aangezicht, bruin haar en blauwe ogen, een kleine neus, een ronde kin en geen bijzondere kenmerken. Op 7 maart 1848 waren zij en haar moeder overgeplaatst naar Veenhuizen, maar daar was die moeder op 1 september 1849 overleden.
Per 31 december 1849 is Riemkje overgegaan naar het wezengesticht. Ze heeft het weesnummer 203 in het wezenregister met invnr 1412. In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 52 en volgens die aantekeningen komt ze op 19 maart 1852 als wasmeid in Wateren. Ze vertrekt met ontslag op 6 april 1854.

Johanna Rijke

Johanna Rijke is volgens de kolonieadministratie geboren 10 januari 1832. Zij is hervormd en in de kolonie geplaatst op het contract met de Magistraatsarmenkamer in Schiedam. Ze komt op 30 juli 1840 aan en wordt ondergebracht in het eerste of kindergesticht te Veenhuizen.
Ze staat in het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 245, waar zij het B-nummer 684 heeft. Ze staat op deze pagina (zie volgnummer 36) met alle op contract geplaatste kinderen die in het wezengesticht verblijven.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 5 en volgens die aantekeningen is zij in Wateren aangekomen 20 april 1854. De permanente commissie neemt het besluit tot haar ontslag op 16 april 1855 N6 en als ontslagdatum is vermeld 10 mei 1855.

Susanna Jacoba Boeda

Susanna Jacoba Boeda is volgens de kolonieadministratie geboren 11 juni 1832. Zij is hervormd en afkomstig uit Haarlem, welke stad haar op 23 augustus 1839, dus pas zeven jaar oud, in het kindergesticht te Veenhuizen aflevert. Ze heeft het weesnummer 402 in het wezenregister met invnr 1412.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 5 en volgens die aantekeningen is zij als wasmeid in Wateren aangekomen op 29 mei 1855. Zij is met ontslag vertrokken op 2 april 1856.

Maria Helena de Klerk

Maria Helena de Klerk is volgens de kolonieadministratie geboren in  januari 1834. Zij is hervormd en in de kolonie gekomen op basis van het contract met de Burgemeesteren van Dordrecht. Die stad heeft haar op 25 juni 1841 ondergebracht in het kinderetablissement te Veenhuizen.
Ze staat in het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 75, waar zij het B-nummer 179 heeft. Ze staat op deze pagina (zie volgnummer 63) met alle op contract geplaatste kinderen die in het wezengesticht verblijven.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 23 en volgens die aantekeningen is zij op onbekende datum als wasmeid in Wateren aangekomen.
De permanente commissie neemt op 12 mei 1857 N8 het besluit haar verlof te verlenen. Als ontslagdatum is genoteerd 19 juni 1857.

Esther Mooijman

Esther Mooijman is volgens de kolonieadministratie geboren 12 juni 1838. Zij is hervormd en komt uit Den Haag, welke stad haar op 13 november 1846 heeft ondergebracht in het eerste of kindergesticht te Veenhuizen. Ze heeft het weesnummer 1335 in het wezenregister met invnr 1413.
In het kwekelingenregister met invnr 1583 heeft zij nummer 3 en volgens die aantekeningen is zij op 1 juli 1858 als wasmeid in Wateren aangekomen. Zij vertrekt uit de koloniŽn met ontslag op 30 maart 1859.

Adriana Margaretha Diesbergen of Drieberg

Adriana Margaretha Diesbergen of Drieberg is volgens de kolonieadministratie geboren 5 mei 1840. Zij is hervormd en is in de kolonie gekomen op basis van het contract met de Commissie van Oppertoezigt over 't Algemeene Armbestuur in Rotterdam. Die hebben haar op 28 mei 1852 ondergebracht in het eerste of kindergesticht te Veenhuizen.
Ze staat als Diesbergen in het stamboek van alle op contract geplaatste koloniebewoners met invnr 1389, scan 47, waar zij het B-nummer 114 heeft. Ze staat als Drieberg op deze pagina (zie volgnummer 27) met alle op contract geplaatste kinderen die in het wezengesticht verblijven.
In de kwekelingenregisters met de invnrs 1583 en 1611 heeft zij nummer 35 en volgens die aantekeningen is zij op 30 maart 1859 als wasmeid in Wateren gekomen. In het register van laatste kwekelingen met invnr 3021 staat zij als Driebergen met als datum van ontslag uit de koloniŽn 21 mei 1860.


Meer onduidelijkheden

● Sientje de Wilde is volgens de kolonieadministratie geboren in 1810. Zij komt uit Krommenie en is door die stad op 31 oktober 1825 het kindergesticht binnengebracht. Zij staat met het weesnummer 1805 in de wezenregisters met de invnrs 1572 en 1410 en daarbij is aangetekend dat zij op enig moment te Wateren is geplaatst, maar ik kan daarvan nergens bevestiging vinden.

Laurina Ribbe is volgens de kolonieadministratie geboren 1 april 1834. Zij is hervormd en komt uit Middelburg, dat haar op 29 april 1841 naar het eerste of kindergesticht in Veenhuizen heeft gebracht. Zij staat met het weesnummer 1400 in het wezenregister met invnr 1413 en daarbij is aangetekend dat zij op enig moment te Wateren is geplaatst, maar ik kan daarvan nergens bevestiging vinden.

Y. R. Duursma staat in het mapje '1847-1849' in de personeelsregisters met invnr 1007 doorgehaald als wasmeid, maar ik heb geen idee wie daar mee bedoeld wordt.

J. Beenen staat in het mapje '1847-1849' in de personeelsregisters met invnr 1007 als wasmeid voor een jaarloon van É 115, 'waarvan É 80 kostgeld en É 35 loon', maar ik heb geen idee wie er mee bedoeld wordt.

M. Brugman staat in het mapje '1847-1853' in de personeelsregisters met invnr 1007 als wasmeid voor een jaarloon van É 115, 'waarvan É 80 kostgeld en É 35 loon'. Mogelijk is dit de kolonistendochter Maria Brugman, die op 1 oktober 1853 trouwt met de kolonist Haakmeester, maar er zijjn ook andere mogelijkheden wie dit geweest kan zijn.

G.R. Buursma staat in het mapje '1853-1856' in de personeelsregisters met invnr 1007 als wasmeid voor een jaarloon van É 115, 'waarvan É 80 kostgeld en É 35 loon', maar ik weet niet wie hiermee bedoeld wordt.


Schema

Ik heb de wasmeiden ook hieronder in een schemaatje gezet, zodat lacunes en overlappingen zichtbaar worden.


VAN
TOT
Jeanetta Barbara Crambie
16-04-1826
28-08-1830
Johanna Margaretha Bruinebag
??
30-04-1833
Dorothea Prince
30-01-1834
12-11-1834
Neenske Tijes Hornstra
??
??
Dina Krane
09-05-1835
06-04-1837
Johanna Cloos of Hoos
06-04-1837
06-08-1837
Dina Krane 05-08-1837
08-11-1837
Jacoba Hendrikse
23-06-1838
10-08-1838
Maria Bommelijn
08-09-1838
31-03-1840
Adriana Schutser
06-04-1840
30-04-1841
L.J. Beenen
1838??
1842??
Petronella Elizabeth Mackaay
03-10-1844
25-04-1846
Cornelia Maria Huigh
06-10-1845
19-09-1848
Doore Reijer
20-11-1848
30-04-1852
Jannetje van den Broeke
25-03-1852
15-03-1853
Riemkje Johannes Stuur
19-03-1853
06-04-1854
Johanna Rijke
20-04-1854
01-05-1855
Susanna Jacoba Boeda
29-05-1855
02-04-1856
Maria Helena de Klerk
??
19-06-1857
Esther Mooijman
01-07-1858
30-03-1859
Adriana Margaretha Diesbergen
30-03-1859
21-05-1860