Dankzij een toevalstreffer komt er duidelijkheid over de whereabouts van de immer onderweg zijnde Johannes van den Bosch

Dat Johannes van den Bosch als een stuiterbal van hot naar her raast, was altijd al duidelijk uit zijn brieven. Maar heel toevallig - ik was met Wiebe Nijlunsing op zoek naar duidelijkheid over de koloniale munt - trof ik in de stukken voor het financieel jaarverslag zijn reiskostendeclaraties van 1818 tot 1826. Die ga ik stukje voor beetje hieronder opnemen.

NB: Er is nu een nieuwe, zeer degelijke en informatieve biografie over Johannes van den Bosch. Zie voor meer over De kolonieman van Angelie Sens op deze pagina.


Zijn reis- en verblijfkosten over:
● het jaar 1818,
● het jaar 1819,
● het jaar 1820,
● het jaar 1821, en
● het jaar 1822 tot en met oktober,
levert hij ergens november 1822 in. Hij doet het dus achteraf en in hoeverre zijn geheugen hem daarbij soms in de steek laat, weet ik niet. Ik zal nog proberen het te checken met zijn brieven. De declaraties bevinden zich bij de stukken voor het jaarverslag van 1 april 1822 tot 30 maart 1823 (de jaarverslagen zijn in het begin niet gelijk aan de kalenderjaren), Drents Archief toegang 0186 invnr 1021.

NB: Bij de transcripties moderniseer ik de namen van de maanden (dus ik schrijf 'juni' als Johannes 'Juny' schrijft, enzovoort. Hij heeft geen bonnetjes bewaard, maar neemt vaste bedragen, te weten 2 gulden per uur reizen en 5 gulden per dag verblijf, zodat de transcripties vooral knippen en plakken zijn. Soms vergeet hij dingen, bijvoorbeeld een terugreis of een datum.

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij, over den jare 1818

Deze is interessant omdat het inzicht geeft in zijn reis in juni om gronden te vinden voor de eerste kolonisatie. Bovendien zien we dat hij tijdens de stichting van de proefkolonie (de eerste proefkolonisten komen 29 oktober aan) verblijft in Steenwijk.

7 juni
Eene reis van 's Hage naar Groningen - 49 ¾ uren a f 2.-- per uur
ƒ 99.50

van Groningen naar Pekel A, Wildervank, Stadskanaal - 15 uren
30.--

van Pekel A naar Assen en van daar naar 's Hage - 47 uren

17 dagen verblijf kosten
94.--

85.--
28 augustus
van 's Hage naar Steenwijk - 38¾ uren
77.50

van daar terug

7 dagen verblijf kosten
77.50

35.--
20 oktober
van 's Hage naar Steenwijk - 38¾ uren 77.50

van daar terug

26 dagen verblijf kosten
77.50

       130.--

Totaal
ƒ 783.50

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij, over den jare 1819

Deze heb ik helaas zo slecht gefotografeerd dat het niet te lezen valt en dus zal ik hem nog een keer moeten doen.


Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij, over den jare 1820

Deze is interessant voor mensen uit Willemsoord, want begin van het jaar is de periode dat Johannes van den Bosch die kolonie sticht. Hij verblijft dan voortdurend in een logement in Steenwijk en gaat bijna dagelijks op en neer naar wat hij eerst noemt 'Steenwijkerwold' en later 'Willemsoord'.
Wie de hier genoemde 'Heer Van Oosterhoudt' is zou ik niet weten. Ik vermoed een door Johannes ingehuurde bouwkundige die de bouw van Willemsoord begeleidt?
Bij de rekeningen is sprake van de maaltijd ('kollation') die prins Frederiks is aangeboden bij zijn bezoek aan de kolonie.

9 februari
van 's Hage naar Steenwijk - 38 ¾ uren ƒ 77.50
12 idem
eene reis van Steenwijk nar Steenwijkerwold - een uur afstands
2.--

van daar terug
2.--
13 idem
idem
4.--
14 idem
idem 4.--
15 idem
idem 4.--
16 idem idem 4.--
17 idem
idem 4.--
18 idem
idem 4.--
19 idem
idem 4.--
20 idem
idem 4.--
23 idem
idem 4.--
24 idem
idem 4.--
26 idem
idem 4.--
27 idem
idem 4.--
28 idem
idem 4.--
2 maart
idem 4.--
4 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord - 1½ uur
3.--
5 idem
van daar terug
3.--
10 idem
van Steenwijk naar Steenwijkerwold en terug
4.--
13 idem
idem
4.--
18 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord 3.--
24 idem
naar de Ommerschans - 7 uren
14.--
25 idem
van daar terug
14.--
26 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord
3.--
27 idem
van daar terug
3.--
1 april
van Steenwijk naar Frederiksoord 3.--
2 idem
van daar terug 3.--
5 idem
van Steenwijk naar de Ommerschans
14.--
6 idem
van daar terug 14.--
8 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord 3.--
9 idem
van daar terug 3.--
23 idem
van Steenwijk naar de Ommerschans 14.--
24 idem
van daar terug 14.--
29 idem
van Steenwijk naar Steenwijkerwold en terug 4.--
30 idem
van Steenwijk naar het einde van het Diep - 2 uren
4.--

85 dagen verblijf kosten
425.--

voor den Heer Van Oosterhoudt 60 dagen verblijf kosten à ƒ 2.50
150.--
4 mei
van Steenwijk naar 's Hage
77.50
26 mei
van 's Hage naar Steenwijk
77.50
3 juli
van daar terug

39 dagen verblijf kosten
77.50

195.--
3 augustus
van 's Hage naar Steenwijk
77.50
4 idem
van Steenwijk naar de Ommerschans
14.--
5 idem
van daar terug 14.--
6 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord en terug
6.--
7 idem
van Steenwijk naar Willemsoord en vandaar over Noord-Wolde naar Frederiksoord - 3 uuren
6.--
8 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans en terug
28.--
9 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord
3.--
10 idem
van Frederiksoord over Noordwolde naar Willemsoord en Steenwijk
6.--
11 idem
van Steenwijk naar Willemsoord en terug
4.--
12 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord en terug
6.--
13 idem
van Steenwijk naar de Ommerschans en terug
28.--
14 idem
van Steenwijk naar Willemsoord en terug 4.--
15 idem
van Steenwijk naar Frederiksoord en terug 6.--
16 idem
van Steenwijk naar de Kuindert - 7 uren
14.--

van daar terug
14.--

van Steenwijk naar 's Hage terug

14 dagen verblijf kosten
77.50

70.--
13 september
van 's Hage naar Steenwijk
77.50
20 oktober
van Steenwijk naar 's Hage terug

38 dagen verblijf kosten
77.50

190.--
(10 augustus)
voor een Kollation voor Z.K.H. Prins Frederik, volgens rekening No 1
382.17½

voor een anker wijn volgens rekening No. 2
79.--

voor diverse verschotten volgens rekening No. 3
        58.15

Totaal
ƒ2509.32½

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij, over den jare 1821

De eerste voorbereiding voor de stichting van Wilhelminaoord doet hij weer vanuit Steenwijk. Dan, op 19 april, neemt zijn broer Benjamin ontslag als directeur. Daarna blijft Johannes in Frederiksoord en sticht van daar uit Wilhelminaoord.
OPVALLEND is dat hij géén verblijfkosten te Frederiksoord rekent en nu (voor het eerst, maar later doet hij dat niet meer) WEL verblijfkosten als hij - voor vergaderingen van de Commissie van Weldadigheid en die van Toevoorzicht - in Den Haag moet zijn.
Mij lijkt het daarom aannemelijk dat hij meteen na het ontslag en vertrek van zijn broer zijn intrek neemt in Huis Westerbeek (vermoedelijk de eerste tijd nog zonder zijn vriendin en toekomstige tweede vrouw Mina).

24 februari
van 's Hage naar Steenwijk - 38 ¾ uren
ƒ 77,50
28 maart
van daar terug

33 dagen verblijf kosten
77,50

165.--
1 april
van 's Hage naar Brussel - 36 uren
72.--
13 idem
van daar terug

13 dagen verblijf kosten
72.--

65.--
15 idem
van 's Hage naar Frederiksoord 77,50
8 juli
van Frederiksoord naar 's Hage 77,50
18 idem
van daar terug

11 dagen verblijf kosten
77,50

55.--
11 augustus
van Frederiksoord naar 's Hage 77,50
21 idem
van daar terug

11 dagen verblijf kosten
77,50

55.--
24 oktober
van Frederiksoord naar 's Hage
77,50
4 november
van daar terug

12 dagen verblijf kosten
77,50

60.--

Daarnaast heeft hij volgens bijgeleverde kwitanties (die ik nog niet ontcijferd heb) spullen gekocht ten behoeve van de aardappelbroodbakkerij voor een bedrag van:


       108,55


Totaal
ƒ 1350,05

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij, over den jare 1822

Zijn vaste uitvalbasis is Frederiksoord, van daar gaat hij in het begin van het jaar naar Den Haag om de afspraken rond de opvang van bedelaars te regelen en daarna pendelt hij van Frederiksoord regelmatig naar de Ommerschans om die kolonie te stichten.

9 januari
van Frederiksoord naar 's Hage  - 38 ¾ uren
ƒ 77,50
10 maart
van daar terug

61 dagen verblijf kosten
77,50

305.--
18 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans - 7 uren
14.--
21 idem
van daar terug

4 dagen verblijf kosten
14.--

20.--
2 april
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
4 idem
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
17 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
19 idem
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
2 mei
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
3 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
22 mei
van Frederiksoord naar de Ommerschans en terug

1 dag verblijf kosten
28.--

5.--
28 juni
van Frederiksoord naar de Ommerschans en terug

1 dag verblijf kosten
28.--

5.--
5 juli
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
6 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
13 juli
van Frederiksoord naar 's Hage 77,50
26 idem
van daar terug

14 dagen verblijf kosten
77,50

70.--
22 augustus
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
23 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
1 september
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
2 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
13 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
14 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
22 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans en terug

1 dag verblijf kosten
28.--

5.--
5 oktober
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
6 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--

Totaal
ƒ 1046.--

Zijn declaraties over de laatste twee maanden van 1822 en over de eerste tien maanden van 1823 (dus de stichting van de kolonie Veenhuizen) heb ik nog niet, die moeten zich bevinden in invnr 1022 en daar zal ik binnenkort eens gaan kijken.

Zijn reis- en verblijfkosten over:
● de laatste twee maanden van 1823,
● het hele jaar 1824,
●  het hele jaar 1825, en
● 1826 vanaf het begin tot en met 18 juli 1826,
levert hij voor of op 10 november 1826 in. Onder al deze navolgende declaraties staat door hem geschreven 'Voldaan den 10 Novemb 1826' en zijn handtekening. Ze bevinden zich bij de stukken voor het jaarverslag van 1 april 1826 tot 31 maart 1827, in invnr 1023.

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij van Weldadigheid vanaf November tot Ulto Decemb 1823


27 novb.
van Frederiksoord naar de Ommerschans - 7 uren
ƒ 14.--
28 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
10 decb.
van Frederiksoord over Veenhuizen naar Assen - 9 uren
18.--
11 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
18.--

10.--
15 idem
naar 's Hage vertrokken
                      

Totaal
ƒ 84.--

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij van Weldadigheid over den jare 1824


30 maart
van 's Hage naar Frederiksoord - 38 ¾ uren
ƒ 77,50
6 april
van Frederiksoord naar Veenhuizen - 7 uren
14.--
7 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
14 idem
van Frederiksoord naar Veenhuizen
14.--
17 idem
van daar terug

4 dagen verblijf kosten
14.--

20.--
22 idem
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
23 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
27 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
28 idem
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
1 mei
naar 's Hage vertrokken

17 idem
van 's Hage naar Frederiksoord 77,50
19 idem
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
19 idem
van daar terug

1 dag verblijf kosten
14.--

5.--
22 idem
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
22 idem
van daar terug

1 dag verblijf kosten
14.--

5.--
31 idem
van Frederiksoord over de Ommerschans naar Vaessen - 10 uren
20.--
2 juni
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
20.--

15.--
4 id
Van Frederiksoord over Veenhuizen naar Assen - 9 uren
18.--
6 id
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
18.--

15.--
7 id
van Frederiksoord naar Meppel, en de Heer Vos van Steenwijk - 5 uren
10.--
id
van daar terug

1 dag verblijf kosten
10.--

5.--
8 id
van Frederiksoord naar het Loo - 14 uren
28.--
9 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
28.--

10.--
11 id
van Frederiksoord naar Norg - 8 uren
16.--
id
van daar terug

1 dag verblijf kosten
16.--

5.--
14 id
naar 's Hage vertrokken

1 juli
van 's Hage naar Frederiksoord
77.50
4 id
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
5 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
6 id
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
id
van daar terug

1 dag verblijf kosten
14.--

5.--
8 id
van Frederiksoord naar 's Hage met het Verslag
77.50

van daar terug
77.50
24 id
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
id
van daar terug

1 dag verblijf kosten
14.--

5.--
1 augst.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
2 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
23 id
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
24 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
26 id
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
27 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
3 septb.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
4 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
7 id
van Frederiksoord naar de Ommerschans
14.--
11 id
van daar terug

5 dagen verblijf kosten
14.--

25.--
13 id
van Frederiksoord naar Diever en de Smilde - 3 uren
6.--
id
van daar terug
6.--
21 id
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
22 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
27 oktober
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
29 id
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
4 novemb.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
5 id
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--

Totaal
ƒ 1289.50

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij van Weldadigheid over den jare 1825


14 maart
van 's Hage naar Frederiksoord - 38 ¾ uren
ƒ 77,50
22 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen - 7 uren
14.--
23 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
30 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans - 7 uren
14.--
1 april
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
5 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
7 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
11 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
13 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
15 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
17 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
25 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
26 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
3 mei
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
4 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
13 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
14 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
18 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
19 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
23 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
25 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
31 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
1 juni
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
6 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
7 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
12 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
13 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
20 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
21 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
28 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
29 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
1 juli
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
2 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
8 id.
van Frederiksoord naar 's Hage voor het Algemeen Verslag - 38 ¾ uren 77.50
15 id.
van daar terug

8 dagen verblijf kosten
14.--

40.--
27 august.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
29 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
2 septb.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
3 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
11 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
id
van daar terug

1 dag verblijf kosten
14.--

5.--
17 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
18 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
22 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
23 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
4 oktober
naar 's Hage


Totaal
ƒ 1090.50

Rekening van gedane Verschotten door den Ondergetekende, ten dienste der Maatschappij van Weldadigheid over den jare 1826


25 maart
van 's Hage naar Frederiksoord - 38 ¾ uren ƒ 77.50
10 april
van Frederiksoord naar Veenhuizen - 7 uren 14.--
12 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
17 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans - 7 uren 14.--
19 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
2 mei
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
4 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
8 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
9 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
15 id.
van Frederiksoord naar 's Hage, ter sluiting van het nieuw kontrakt
77.50
29 id.
van daar terug

14 dagen verblijf kosten
77.50

70.--
31 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
1 juni
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
5 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
6 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
12 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
13 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
16 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
17 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
25 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
28 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
29 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
1 juli
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
7 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen 14.--
9 id.
van daar terug

3 dagen verblijf kosten
14.--

15.--
11 id.
van Frederiksoord naar de Ommerschans 14.--
12 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--
17 id.
van Frederiksoord naar Veenhuizen
18 id.
van daar terug

2 dagen verblijf kosten
14.--

10.--

Totaal
ƒ 826.50