De maandbladen van de Maatschappij van Weldadigheid: het blad de Star van 1819 tot en met 1826 en de Vriend des Vaderlands van 1827 tot en met half 1842


Vanaf januari 1819 geeft de Maatschappij van Weldadigheid een maandblad uit. Dat heet de Star en het is nooit opgehelderd waarom het die naam draagt. Het gerucht gaat dat de hoofdredacteur van het blad en tevens ambtelijk secretaris van de permanente commissie Willem Anthonie Ockerse (meer over hem in De proefkolonie pagina's 136-139), grote bewondering had voor een gelijknamig Engels blad.

De uitgave wordt voorafgegaan door advertenties waarop de concurrentie wat triest reageert, dit verhaal staat bij Voorafgaand aan de Star.

De bedoeling is dat het maandblad niet alleen de loonkosten opbrengt van Willem Anthonie Ockerse, maar daarenboven nog winst maakt en geld in het laatje van de Maatschappij brengt. In het begin lijkt dat te lukken: zie de opmerkingen bij de 'inteekenaren' (abonnees) bij Voorafgaand aan de Star. Maar geleidelijk komt de klad erin, het blad raakt veel abonnees kwijt en draait ten slotte met verlies.

De genadeklap krijgt de Star als Anthonie Ockerse in 1825 ziek wordt en begin 1826 overlijdt. Met een besluit op 20 februari 1826 wordt een opvolger benoemd.


Die opvolger is de jonge Pieter Otto van der Chijs, zie hier voor meer over hem.
Pieter Otto is ook de hoofdredacteur als er een herstart komt per januari 1827.
Het blad heeft dan een nieuwe naam, de Vriend des Vaderlands (in de linkerkolom hieronder afgekort tot VdV), met als ondertitel 'een tijdschrift, toegewijd aan den roem en de welvaart van Nederland en in het bijzonder aan de hulpbehoeftigen in hetzelve' en met als motto een citaat van Vondel: 'De liefde tot zijn lant is ieder aengheboren.'

In de aankondiging van de herstart wordt gemeld dat het de bedoeling is in het nieuwe blad 'meer omstandige berigten uit de kolonien te leveren'. Dat maakt Pieter Otto niet zo lang waar. Het begint in 1827 met enorm veel (dure) prenten en informatie over de koloniŽn, maar geleidelijk zakt dat af en wordt het een algemeen letterkundig blad. Met boekrecensies door Van der Chijs, waarin hij behoorlijk te keer kan gaan, en gedichten van de fine fleur van de Nederlandse literatuur. Ook leuk, maar minder als je op zoek bent naar informatie over de koloniŽn.

In 1843 houdt het op. De financiŽle tekorten van de Maatschappij van Weldadigheid en de afhankelijkheid van staatssteun maken een eind aan de Vriend des Vaderlands. Voor zover mij bekend is het laatste nummer dat van december 1842.

Bij besluit van 26 september 1844 N2, invnr 982, wordt bepaald dat het tijdschrift wordt 'vervangen door driemaandelijksche berigten zoo uit de kolonien als van den toestand der Maatschappij'. Die berichten worden dan toegezonden aan alle subcommissies. Dergelijke berichten zijn naar wat ik er van gezien heb zulke platte propaganda dat we er niets wijzer van worden en zijn daarom hier ook niet opgenomen.



Hieronder staan in de tweede kolom de 'highlights' per jaargang, een nogal subjectieve keus uit de artikelen die er dat jaar in staan. De bladen hebben per jaar een doorlopende paginanummering, dus als het januari-nummer bijvoorbeeld eindigt op pagina 90, begint het februari-nummer met pagina 91. Wat ik niet elke keer vermeld, maar wat absoluut de moeite waard is, is de rubriek 'Berigten uit de kolonie Frederiks-oord' die altijd achterin elk nummer staat. Later gaat die rubriek heten 'Berigten wegens den staat der Maatschappij en uit de koloniŽn', maar hij blijft elke maand trouw verschijnen op de laatste pagina's en geeft altijd interessante kolonie-informatie.

Via de links in de eerste kolom zijn mijn aantekeningen per jaargang te bereiken, Dat worden er in de loop der jaren geleidelijk minder. Naarmate de redactie meer overgaat op standaardformuleringen, heb ik minder (en op het eind gťťn) aantekeningen.
In enkele gevallen, bij hele lange stukken, verwijs ik naar een aparte pagina met aantekeningen.

LET OP: Het zijn geen transcripties, maar MIJN aantekeningen bij de bladen. Daar zitten soms hele stukken transcriptie tussen, maar voordat je begint te citeren zou ik toch even het origineel er bij pakken. Dat kan via internet, ik leg hier uit hoe dat via Delpher het handigst werkt.





   Voorafgaand aan de Star

Star 1819

pagina 18
Johannes van den Bosch: 'Verhandeling over den werkelijken staat der Kolonie Frederiks-Oord, - de proefondervindelijk bewezene uitvoer≠baarheid van het Kolonisatiestelsel op de aangenomene grondbeginse≠len, - en de middelen, om aan dat stelsel verders eene spoedige en aanzienlijke uitbreiding te geven.'
pagina 195 Reglement waaraan elke kolonist zich bij aankomst dient te onderwerpen.
pagina 268 Reglementaire beginselen in de kolonie te Westerbeeksloot
pagina 322 Over het instituut tot opvoeding der armen te Hofwyl in Zwitserland.
pagina 469 Over de contracten die gemeenten en instellingen met de MvW kunnen sluiten
pagina 629 Jaarverslag van 1 april 1818 tot 1 april 1819.
pagina 694 Circulaire aan de subcommissies over het aangaan van contrac≠ten
pagina 899 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.

Star 1820

pagina 22
Staat van verdiensten van proefkolonisten
pagina 23 Tarief van arbeidslonen in de kolonie
pagina 28 Opzet van de administratie in de kolonie
pagina 157 Reglement van inwendige orde voor de koloniŽn.
pagina 235 Bijzonderheden over het transport van kolonisten
pagina 348 Reglement van de Maatschappij van Weldadigheid
pagina 469 Lijsten honoraire en corresponderende leden.
pagina 569 Jaarverslag van 1 april 1819 tot 1 april 1820.
pagina 617 Financieel jaarverslag.
pagina 699 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.

Star 1821

pagina 317
Over honoraire en corresponderende leden.
pagina 628 Besluit de koloniŽn qua sterke drank helemaal droog te leggen.
pagina 633 Reglement van huishoudelijke administratie in de koloniŽn.
pagina 643 Jaarverslag van 1 april 1820 tot 1 april 1821.
pagina 715 Over contracten voor opname van bedelaars.
pagina 727 Financieel jaarverslag.
pagina 741 Over door kolonisten te betalen landhuur.
pagina 823 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.
pagina 912 Bepalingen wegens de zedelijke en godsdienstige opleiding van kolonisten.
pagina 968 Besluit dat er meer land om een hoeve moet zijn dan eerst gepland.

Star 1822

pagina 81
Overzicht van activiteiten rond bedelaars en weeskinderen.
pagina 301 Lofzang op de Maatschappij door Willem Messchert uit Rotterdam.
pagina 411 Over het opnemen van bedelaars in de Ommerschans.
pagina 483 De mensch als gezellig wezen bestemt tot arbeidzaamheid en zedelijkheid.
pagina 559 Jaarverslag van 1 april 1821 tot 1 april 1822.
pagina 632 Financieel jaarverslag.
pagina 715 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.
pagina 791 De commissie van landbouw in Overijssel heeft de koloniŽn geÔnspecteerd.

Star 1823

pagina 154
Maatschappij schrijft een lening uit van 1,5 miljoen.
pagina 157 Verslag wegens den staat van het onderwijs in de koloniŽn.
pagina 295 Commissaris Sepp doet verslag van zijn eerste bedelaarstransport.
pagina 418 Figuratieve plattegrond van de koloniŽn.
pagina 490 Commissaris Sepp doet verslag van zijn tweede bedelaarstransport.
pagina 603 Jaarverslag van 1 april 1822 tot 1 april 1823.
pagina 691 Financieel jaarverslag.
pagina 925 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie
.
Star 1824

pagina 551
Jaarverslag van 1 april 1823 tot 1 april 1824, met bijlagen.
pagina 627 Financieel jaarverslag.
pagina 779 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.

Star 1825

pagina 26
Voorstel bijenteelt in de koloniŽn in te voeren.
pagina 81 Commissaris Sepp doet verslag van zijn bezoek aan de Ommerschans.
pagina 97 Verhandeling over het nut weeskinderen in Veenhuizen te plaatsen.
pagina 237 Verhandeling over de gestichten te Veenhuizen.
pagina 465 Iets over de gestichten (vervolg van 237).
pagina 597 Jaarverslag van 1 april 1824 tot 1 april 1825.
pagina 675 Bijlagen bij het jaarverslag.
pagina 825 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.
 
Star 1826

pagina 281
: Over de middelen tot Godsdienstige verlichting in de koloniŽn.
pagina 547: Jaarverslag van 1 april 1825 tot 1 april 1826.
pagina 579: Financieel jaarverslag.
pagina 629: Bijlagen bij het jaarverslag.
pagina 703: Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.




Besluit benoeming nieuwe hoofdredacteur.

De nieuwe hoofdredacteur Pieter Otto van der Chijs.


VdV 1827

pagina 180
Beschrijving van Veenhuizen-3 met erachter een plattegrond.
pagina 253 Veel informatie over de militaire veteranen.
pagina 279 prent van Veenhuizen-3
pagina 281 Artikel over Belgische koloniŽn met prent van kolonie Wortel.
pagina 432 Over de kerken in Veenhuizen met een prent van die kerken.
pagina 597 prent en plattegrond van een koloniewoning
pagina 749 Jaarverslag van 1 april 1826 tot 1 april 1827.
pagina 844 plattegrond van Veenhuizen-2.
pagina 897 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.
pagina 964 In het origineel zit hier een prent van Veenhuizen-1, maar bij delpher zit die prent bij de inhoudsopgaaf van jaargang 1829.

VdV 1828

pagina 310 Kolonist Klaas Visser reageert op de kritische uitgave Vlugtige waarnemingen.
pagina 368 Maatschappij begint met 'Wederlegging' van de Vlugtige waarnemingen
pagina 498 prent van het binnenplein van een kindergesticht.
pagina 501 Jaarverslag van 1 april 1827 tot 31 december 1827.

VdV1829

Bij de inhoudsopgave zit bij delpher een prent van Veenhuizen-1 (zie bij pagina 964 van 1827).
pagina 227 Over de regelingen voor verlof van jongvolwassene kolonistenkinderen.
pagina 392 prent van logement Frederiksoord annex directeurswoning.

VdV 1830

pagina 145 Mooie reisbeschrijvingen voor bezoekers uit het westen aan de kolonie.
pagina 186 Jaarverslag over 1828 (eerste verslag na vertrek Johannes van den Bosch).
pagina 310 prent gezicht op Willemsoord.
pagina 377 Verslag commissie van Toevoorzicht zonder bezoek aan de kolonie.
pagina 557 Jaarverslag over 1829.
pagina 779 Reglement voor de subcommissies.
pagina 912 Reglement voor de scholen in de gestichten der Maatschappij van Weldadigheid

VdV 1831
pagina 1 Veel gekanker op de Belgen die zich van de Nederlanden hebben afgescheiden
pagina 398 prent van het Landbouwkundig Instituut te Wateren.
pagina 779 Jaarverslag 1830.

VdV 1832 --
VdV 1833
pagina 363
Jaarverslag 1831.
pagina 661 Jaarverslag 1832.
deze jaargang veel over de december 1831 overleden Bilderdijk.

VdV 1834 pagina 440 Jaarverslag 1833.
VdV 1835 pagina 429 Jaarverslag 1834.
VdV 1836
pagina 500 Jaarverslag 1835.
pagina 821 Verslag van de commissie van toevoorzicht, ook van een bezoek aan de kolonie.

VdV 1837 pagina 419 Jaarverslag 1836.
VdV 1838 pagina 488 Jaarverslag 1837.
VdV 1839 pagina 397 Jaarverslag 1838.
VdV 1840

pagina 218
Verslag van de commissie van toevoorzicht over 1838
pagina 447 Jaarverslag 1839.
pagina 838 Verslag van de commissie van toevoorzicht over 1839

VdV 1841
--
VdV1842
pagina 26 Jaarverslag 1840.
pagina 579 Jaarverslag 1841.