Bewaard gebleven verslagen van de zittingen van de Raad van Tucht voor bedelaars en strafkolonisten op de Ommerschans in 1835
(klik voor het overzicht van 1829 t/m 1859 op 'Ommerschans' in het schemaatje links)

Er zijn van dit jaar 29 zittingsverslagen bewaard gebleven, waarvan 2 met een proces verbaal of nota. Hierbij bevindt zich onder andere de verdenkong van onzedelijk gedrag door de schoolmeester Hoogstra (22-12) en diens conflict met de hulponderwijzer Lolkema (31-12).

Helmuth Rijnhart heeft op www.bonmama.nl prima foto's van de bewaard gebleven zittingen van 1829 tot 1844 geplaatst, soms met samenvattingen erbij. Bij transcripties uit die periode verwijs ik steeds naar die foto's.

De verslagen van de zittingen worden voor een hele maand bij elkaar gezet en daarom verwijst de notulist bij een zitting later in de maand soms naar een artikel uit het tuchtreglement 'hier voren vermeld'. Dat 'voren vermeld' slaat dan op een zitting eerder in de maand.

Bij alle transcripties geldt dat cursief opmerkingen van de transcribeerders zijn en dat wat in het handschrift onderstreept is, in de transcriptie vet gemaakt wordt.

Bij de betrokkenen hieronder noem ik alleen degenen die als beschuldigde, getuige of slachtoffer moeten verschijnen, niet de ambtenaren die lid van de raad zijn. Van hen zal ik nog een apart overzichtje maken.


Zitting
Betrokkenen

26-01-1835
● Izaak Verheij, No 1451, ontvreemding van 2 lakens, de Maatschappij toebehoorende. De getuigen Johannes Smit & Marinus Verstelle verklaren dat zij een laken hadden vastgehouden, hetwelk door Izaak Verheij wierd doorgesneden, met oogmerk om daar een stroozak van te maken.
● Frans Hendrik Ietswaard, No 988, verruilen van een broek met Lenting en daarop toe gegeven 12½ cents en een oud voor een goed hemd aan Brouwer, mede voor 12½ centen.
● Willem Kramer, No. 861, kasjes van deszelfs medekolonisten der zaal doorzocht, na vooraf de kolonist Burggraaf op schuldwacht te hebben gesteld. Laatstgenoemde krijgt een lichtere straf, uit hoofde van onnozelheid.
● Harmen Averink No. 1188, opzigter over de wevers in de fabriek, in wiens hangmat zes kluwen wol van differente grootte zijn bevonden, bedoeld om zijne kousen te stoppen.
bonmama
1835-02-02
● Johannes Broekhuis, No. 623 & B.C. Raatgerink, No. 923, desertie voor de 1e maal, omdat het hun in het gesticht niet aanstond,.doch door de veldwachters van het Gesticht achtervolgd en weder teruggebragt.
● Johannes Maathuizen, No. 957, deserteur voor de 2e maal, als daartoe verleid te zijn, en door een policie beambte van Zwolle teruggebragt.
bonmama
1835-02-09
● J.B. Ludwich, No. 319 en Izaak van der Laan, No. 2023, ontvlugting voor de 1e maal, door de veldwachters verhindert en weder teruggebragt.
● Hendriks Remmes Nicolai, No. 186, deserteur voor de 1e maal, en door een Policie Bediende van Zuidlaren teruggebragt.
bonmama
1835-02-14
● Johannes Maathuizen No. 959 &  J. B. Ludwich No. 319, na het avond apel van 5½ uur uit de kelder ontvlugt door middel van uitbraak en daarbij gemaakt Complot, en door de Veldwachters van het Gesticht welke na het opsteeken van het vuur van hunne posten terugkwamen opgebragt.
bonmama
1835-02-19
● Izaak van der Laan No: 2023, met het avond apel van 5½ uur uit de kelder ontvlugt door middel van uitbraak en daarbij gemaakt Complot, door een politie beambte van Zwolle teruggebragt.
bonmama
1835-03-14
● Horatius Pieters Vellinga No. 1105 en Frans Christoffel Somers, No. 1108, desertie voor de 1e maal, door een Policie beambte teruggebragt.
bonmama
1835-03-21
● Lubbert Jans Sjordema, No 327, voerman bij de bouwman Gerritsma, op den 15e dezer na het avond appel uit de kolonie ontvlugt (niet om weg te blijven, doch dat hij zijne acte van pensioen verzet had te Zwolle en daarna informatien had willen doen, terwijl hij er in het Gesticht niets van vernam) en op heden van zelf is teruggekomen; staat bekend als goed kolonist en heeft berouw.
● Anna Marwils, No 1795, waschvrouwe, ontvreemding of te zoek gemaakt 1 beddelaken, 2 hemden 2e taille, 1 linnen broek, 1 mans hemd, 2 vrouwe hemden, en 1 boeselaar, aan haar toevertrouwd om te waschen, volgens haar door de harde wind weggewaaid.
bonmama
1835-04-01
● Reinder Berends Klinkert, No 942, bij het ontladen van een schip straatvuil aan de Dedemsvaart een paar koloniale kousen verkocht aan eene Ketelaar aldaar woonachtig voor ƒ -.40, doch dat denzelve bij ontdekking door den aldaar tegenwoordigen veldwachter genoodzaakt is geworden de kousen terug te halen, zoo als dan ook geschied is, hebbende gezegde Ketelaar op aanvraag van den veldwachter de kousen ook weder teruggegeven. bonmama
1835-04-21
● Lubbert Jans Sjordema, No 327, desertie voor de 2e maal, door een policie beambte van Zwolle teruggebragt, weder als de vorige maal naar Zwolle gegaan tot onderzoek zijner pensioen acte, om wat geld te krijgen, plus hemd verkocht. Het schijnt hij zijne belofte om niet weder weg te loopen, schielijk vergeten is. bonmama
1835-04-22
Bij zijn inspectie zijn de Inspecteur der koloniën Visser een aantal dingen opgevallen en dat meldt onderdirecteur J.F. Krieger in een proces verbaal:
● J. ten Boekhorst, No 2111, in zijn kastje zijn gevonden twee ijzere hengsels, meegenomen uit de Smederij, alwaar hij als smidsknecht werkzaam was, om aan zijn kasje te spijkeren.
● J.H. Blaauw, No 892, verkoopen van zijn Boezeroen en het afsnijden van kousen tot sokken.
● J. de Jong strafkolonist No 56, ontvreemden van Touw, uit de Touwbaan, ontvangen van Touwslagersbaas J. Spruit No. 870, en in bezit van kluwen oude saaijet, afkomstig van oude uitgehaalde particuliere kousen.
bonmama
02-05-1835
Aan onderdirecteur Krieger is door J. Jurgens, opziener in het Turfveen. ter hand gesteld 6 bosjes touwwerk, door hem van achter de turfhopen gehaald, en toebehoorende aan
● Gerrit Jan Biermans, No 2039. Heeft het touw gekregen van den kooijmaker G. Muis om te verkoopen.
● G. Muis, No 1392, als er touw van kooijen of hangmatten gebroken is haalt hij nieuw touw uit de fabriek maar gebruikt dan toch het oude touw door het te splitsen. Heeft het overgebleven touw aan Biermans gegeven om te verkopen.
bonmama
07-05-1835
● Gerrit Stoel, No 1453, desertie voor de 1e maal, doch door de veldwachters van het Gesticht weder binnengebragt. Was
weggeloopen van den honger, uit hoofde hij meer eeten benoodigd had dan zijne medekolonisten. Volgens de voorzitter een 'lui en liederig sujet'.
● Johanna Wakker, No 1508, desertie voor de 1e maal, als op den 22 October 1834 en op den 6 dezer door een agent van policie teruggebragt. Was weggeloopen om haar kind te bezoeken, hetwelk bij haar familie te Hassel is.
bonmama
13-05-1835
● Maria Elisabeth Vermeeren N969: vorig jaar oktober gedeserteerd omdat ze haar zieke ouders wilde zien, maar in maart zelf ziek uit Breda teruggebracht.
● Proces verbaal door zaalopziener Muller: Remmer Hendrik Nicolai, N186, was al voor desertie gestraft maar is uit de strafkelder gebroken, en heeft veldwachter Arendhorst met een mes gestoken.
● Zelfde proces verbaal: Hendrik Oversteeg, N628, voor de tweede maal gedeserteerd door weg te lopen van de boerderij van bouwboer Fukke.
bonmama
04-06-1835
● Jan Coenraad Prins No. 1555, desertie voor de 1e maal, omdat hij had gehoord dat hij naar Veenhuizen overgeplaatst zoude worden, en daar niet gaarne heen wilde, omdat hij hier digter bij Zwolle was, waar zijne betrekkingen woonen, die hem dikwijls iets overzonden, door den Agent van Policie van Zwolle teruggebragt. Lichtere straf wegens gevorderde jaren.
bonmama
15-06-1835
● Hendrik Gerritsen No. 1553, poging tot Desertie voor de 1e maal, zegt niet te weten waar zijne Vrouw & Kind zich bevonden, en hen wilde opzoeken, doch daarin verhinderd en door een Veldwachter weder binnen het Gesticht gebragt.
● Martinus van Zevenen No. 1241, in het Veen werkende zijn mede Kolonist Wilhelmus Brands No. 1129 geschopt & geslagen omdat zij hem plaagden gelijk zulks altijd het geval was.
Getuigen Biermans en Gibbing verklaren dat het aangekomen was door een Gesprek over het Eeten en der Verdiensten, en Brands hierbij aan het Eeten zittende. Den Veen opziener Jurgens was tusschen beide getreden, die door van Zevenen met klappen wierd ontvangen.
bonmama
01-08-1835
● B. Koppenhout  No. 1472, in de Zaal zitten werken aan Peijlaken, waarvan hij reeds had gemaakt de panden en rug van een Buis, en was daarbij eenig voeringlinnen, en zijnde daarna in zijn hangmat gevonden bijna 5 El henniplinnen. Materiaal had hij ontvangen van den Kledermakersbaas A. S. Bruijère No. 1812, doch niet aan zulke groote stukken, maar bij kleine lappen, welke hij zoodanig bezuinigde, dat hij ze voor grooter ontvangen stukken inruilde. Proces verbaal van onderdirecteur Krieger.
bonmama
08-08-1835
● Strafkolonist No. 46 Oene Dijkstra, desertie op den 1e dezer en den 4e daaraan teruggebragt, om dat hij het in de Kolonien niet naar zijn zin had. Proces verbaal van zaalopziener Delfos. bonmama
22-08-1835
● Kolonisten Nachtwacht Isaäc Paulus No. 755, Dronkenschap en Brutaliteit jegens zijne Overheden.
bonmama
12-09-1835
● Hendrik van Ewijk No. 639, den 12 September jl. gedeserteerd voor de 1e maal, doch op diezelfden dag door de Veldwachter binnen het Gesticht terug gebragt.
● Pieter Jansen Kuiper No. 1196, ontvreemden van een mes van een zijner mede Kolonisten J. Wilten.
bonmama
22-09-1835
● Pieter Hendrik de Neijn van Hoogwerf No. 2444, desertie op den 21 Juli 1834, had alstoen No. 2271, op den 21e dezer vrijwillig teruggekomen.
bonmama
10-10-1835
● Pieter Hogeres No. 2023, opkoopen van goederen zijner mede Kolonisten, om zich hierdoor eenige Winsten te verschaffen. Goederen gekocht van  J. F.(?) Meijer No. 1215, A. Keijzer No. 1271, G. Eykers, No. 1277, J. Maathuizen No. 957, F. B. Voogt No. 2318 en F. C. Lapra No.1028.
● M. van Pinxteren No. 1119, en W. Rentink No 2374, desertie voor de eerste maal, omdat zij hier vandaan wilden, dewijl zij het hier naar hun zin niet hadden en weder in de Gewone Maatschappij in Vrijheid wilden zijn, doch door de Veldwachters op heden, dezelfde dag der desertie weder binnen het Gesticht gebragt. Van Pinxteren heeft een Bedlaken mede genomen.
bonmama
24-10-1835
● Strafkolonist Tijme Visser No. 29, ontvreemden van Turf uit het Waschhuisje  der Fabriek, alwaar hij werkzaam is. Zegt dezelve onder weg gevonden te hebben.
● E. E. Postma, No. 949, en H. Kolder, No. 2408, ontvreemden van aardappelen van de Hoef van Osta aldaar hoeveknechts zijnde. Plus E. Dekker No. 1759, ontvreemden van aardappelen.
● Cornelis Blom No. 1892, kok van Zaal No. 15&16, ontvreemden van het vleesch, hetwelke hij voor de menage ontvangen had, welk vleesch in zijn kasje is gevonden geworden.
bonmama
31-10-1835
● H. Rijbroek No. 351, den 27 dezer van zijn werk op de Fabriek weggebleven, omdat hij in de Buiten Kolonie beschonken heeft rondgeloopen, en onder anderen bij den bouwboer Gerritsma is geweest welke hem met moeite heeft weggekregen. Plus A. Boudijn No. 1050 en W. Remij No. 314, dronkenschap. bonmama
07-11-1835
● A. M. Bolkestein strafkoloniste No. 75, zwanger door onheusche omgang met den Bedelaars Kolonist W. Remij No. 314. Daarmee heeft zij zich ten tweeden male aan mannelijke omgang overgegeven, naar zij zegt dat Remij haar beloofd had, door den Echt tot vrouw te zullen nemen.
● H. van Ewijk No. 639, op het land geweigerd te werken, zich tegen den Onderbaas verzet. Hij zegt aamborstig te zijn zodat hij onder het werken tussschenbeiden moest rusten.
bonmama
14-11-1835
● A. Boudijn No. 1050, herhaalde dronkenschap, zoo ook in zijne dronkenschap zijne mede Kolonisten tot last te zijn en dezelven te beleedigen.
● M. Wetzel No. 2170, dronkenschap.
bonmama
08-12-1835 Bijgevoegd is een proces verbaal door onderdirecteur J.F. Krieger.
● De als kok ontslagen Wilhelmina van Nonna beschuldigt haar voormalige mede-kok Jacoba de Jong ervan voor de kolonisten bestemd voedsel achterover te drukken ten behoeve van M. C. Wagenaar, echtgenote van de zaalopziener G. J. M. Mulder. In proces verbaal ook genoemd Maria van Dam, welke in de plaats van W. van Nonna kok is geworden.
bonmama
22-12-1835
Zitting van 18:00 uur:
● J. Krijgsveld No. 1907, poging tot desertie met medeneming van meer dan zijne gewone aanhebbende kleeding.
● Onderdirecteur Krieger en opzichter der strafkolonie Hoogstra hebben geconstateerd dat een ijzer in het raam van strafkoloniste weduwe Van Rooijen loszit. De dochters van Hoogstra hebben gezien dat de bedelaarskolonist G. van Schrevendijk daar voedsel door gaf. De strafkolonisten Niesje Blokkers en vrouw Beets hebben gezien dat Schrevendijk ook wel door de weduwe van Rooijen binnengelaten werd.
bonmama
22-12-1835
Zitting van 19:00 uur:
●  Onderdirecteur Krieger levert een proces verbaal in dat schoolmeester Hoogstra volgens zijn hulpmeester Louis Lolkema een verhouding heeft met de vrouw van arbeiderskolonist Dirk Wiemes. Ondermeester Sniet denkt het ook. Getuige vrouw Lehmbroek zegt er niets van te weten, getuige vrouw Brinkman denkt dat het wel waar is gezien gebeurtenissen na de dood van Harmtien Karst.
bonmama
31-12-1835
● Lolkema schijnt te ontkennen dat hij een mes uit het huis van Kris den Bakker aan de Vaart gestolen heeft. Messen zijn gekocht door de bedelaarskolonisten Renier Vermeulen en Sjordema, maar de aanklachten krijgen geen vervolg omdat Lolkema te vroeg uit de provoost is ontslagen - volgens onderbrigadier De Bruin de schuld van onderdirecteur Krieger - en is gedeserteerd.

Met bijbehorende nota van onderwijzer Haijo Hoogstra met klachten over zijn hulpmeester Louis Lolkema
bonmama