Tucht voor 'Weezen, Vondelingen en Verlatene Kinderen' bij het DERDE gesticht te Veenhuizen

               1829-1831


In de raad van tucht voor weeskinderen zitten employés van de Maatschappij. Deze periode wordt de raad van het derde gesticht voorgezeten door

Adrianus de Geus, adjunct-directeur van het derde gesticht.

De leden zijn

Coenraad Hulst, onderdirecteur voor binnen het gesticht
Lambert Nijenbandering, onderdirecteur voor buiten het gesticht
Jan Emmelot, zaalopziener
Nicolaas van der Kamp, zaalopziener (volgens het personeelsregister heet hij Nicolaas Vriesenburg van der Kampen).

Secretaris is:
Cornelis Blanke (hij staat in het personeelsregister als 'portier aan de achterpoort') Het is onzeker of hij elke keer notuleert omdat hij slechts éénmaal zijn naam eronder zet. Hoe dan ook worden vanaf 1 november 1830 de notulen ondertekend door:

Cornelis Wilhelmus Rensing, boekhouder bij het derde gesticht

Bij 'Betrokkenen' hieronder worden de raadsleden niet genoemd, daar staan alleen degenen die als beschuldigde of getuige of slachtoffer in het verslag staan.

Vrijwel al deze transcripties zijn gemaakt door Luurt Vrijen. We hebben zoveel mogelijk geprobeerd te identificeren welke weeskinderen ze bedoelen. Er zijn namenlijsten van wezen die voorkomen in de zittingen, zie daarvoor deze pagina.

De zittingen in 1829 in de periode na het in werking treden van het reglement voor weeskinderen (zie bij Reglementen) lijken redelijk compleet, maar begin 1830 mist een heel stuk en van 1831 zijn alleen de eerste zittingen van het jaar bewaard gebleven.

Alle soorten overtredingen komen langs. Het geheel geeft een redelijk goed beeld van het leven in het wezengesticht.


Zitting
Betrokkenen
30-08-1829
● Willem Bruin heeft zaalopziener Emmelot beledigd, 'vergezeld met den zwaarsten Vloek'..
●  J. Houthuizen, F. J. Barene, J. Bos en Johs. van Gelderen hebben tuinvruchten ontvreemd.


In de navolgende zittingen worden én weeskinderen én arbeidershuisgezinnen tegelijk gevonnist, wat eigenlijk niet kan omdat het twee verschillende tuchtreglementen betreft. De transcripties staan zowel hier als bij de arbeidersgezinnen. In dit overzicht melden we alleen de zaken die weeskinderen betreffen, de onderdelen rond arbeiders staan bij de tuchtzaken van arbeidershuisgezinnen.
08-09-1829
● Aanklacht zaalopziener Emmelot: C. Verhoef, H. J. Blanchard en J. van Gelderen hebben tuinvruchten ontvreemd.
 
Al uitgedeelde straffen:
● A. Hes wegens vloeken.
● J. Zuider(?) zonder toestemming naar Norg geweest.
● M. Spoet(?) wegens scheldwoorden.
● J. Pen wegens onzindelijkheid.
● L. van den As, H. Prins en J. Bach zonder permissie kolonie verlaten.
● E. Weijdijk 's nachts wegblijven.
● P. van der ???? ongehoorzaamheid op School.
17-09-1829
● De weesmeisjes C. de Meier, C.B. Lenos, M.H. Tulleners, J. van Peer, W. G. Vosse, M. van den Ende, L. Huurleger(?), D. Boldeman(?), N. Geelen(?), N. Pinxter & A. Bouwman(?) beschuldigen de wasvrouw, de vrouw van arbeiderskolonist J. C. van Elmpt, van 'ontvreemding van Zeep en Kleedingstukken van de Wasch der Weezen'. Zaalopzieners Emmelot en Bloemeijer weten van niets.
● Aanklacht zaalopziener Jeune: Oberdier, Rompel & Maurits hebben een hemd zoekgemaakt.


Nu heeft men het ook bij het derde gesticht door!! Ze zullen door de permanente commissie op hun vingers zijn getikt. Voortaan worden arbeiders en weeskinderen apart berecht.
22-09-1829
-- niets te behandelen
29-09-1829
-- niets te behandelen
06-10-1829
● De wezen C. van Tienen, S. van Amstel (waarschijnlijk Schake Amstel), M. B. Smit (?) M. van Hoven (?) en G. Tichelaar: verkoop of zoekmaken van een van hun hemden. Aanklacht is van zaalopziener van der Kamp
13-10-1829
● L. van As en J. Manuel overklimmen in de scabreuzenzaal om onder het landwerk uit te komen.
● M. de Wilde en C. de Meter: zich verwijderen van het werk en zich meermalen hebben opgehouden bij veteranen
20-10-1829
● A. van Kampen, J. Happee, A. Stoep, L. van den As, P. Bijleveld: diefstal aardappelen van de maatschappij. Belast met de uitvoering van de straf: de zaalopzieners Jeune en Lenselink
● M. C. Elich en A. de Rooij: zich verwijderd van de fabriek, naar het 2e gesticht gegaan en pas 's avonds teruggekomen
● F. van der Spek: zich verwijderd van het landwerk
27-10-1829
● J. Sikkers, B. van Woerden, A. de Leeuw, J. Tiekemeijer, J. Broekman, W. Franken: diefstal van knollen van het land
● S. Sloots, S. van Amstel, G. Tichelaar, G. Rijpstra: steeds verwaarlozen kleding.
Uitvoering straffen opgedragen aan zaalopziener van der Kamp
01-12-1829
-- niets te behandelen
25-01-1830
● Aanklacht door zaalopziener Bloemeijer. C. Som, E. Edeling, M. Poot, M. Arzijn, T. Himmelfachen: hun mutsen versneden tot poppengoed.
● G.J. van Erkel, J.J. Singler, J.F. Scheller, A.G. Straal: op nieuwjaarsdag zich verwijderd van het gesticht en 's nachts weggebleven.
● Aanklacht zaalopziener Jeune. F. Nieuwkerk, F. van Vuren, J.J. Singler: diefstal aardappelen uit kuilen op het land.
● Martina Parras: uitschelden met beledigende uitdrukkingen van zaalopziener Bloemeijer.
15-05-1830
● A. Stadhouder, J. Raaphorst, S. Arends, T. Tooren, H.J. Cordel: ongehoorzaamheid aan een koloniaal ambtenaar.
● C. Blairon, J. Kogge::diefstal brood van een bakker in Norg
Volgende zaken aanhangig gemaakt door zaalopzieners Bloemeijer en Jeune:
● J. Happe (Happée) verkoop pijen buis aan J. Arends..
● J. Timmermans & J. Singler: verkoop linnen broek aan Jan Reule en J. Regters.
● S. Arendse: ruilen linnen broek met A. Kasfor..
● K. Blairon en A. Si(e)bers: desertie
● J. van den Heuvel: diefstal geld uit kastje C. Eshuizen.
07-06-1830
 L. Nijenbandering door ziekte verhinderd
● Aanklacht zaalopziener Jeune. A. Steiger: achterhouden en niet willen opgeven van kledingstukken bij het opmaken van de Staat van kleding door de inspecteur der koloniën.
26-06-1830
● Antonij Stijger: achterhouden van een peluw die hij zegt gekregen te hebben van C. Maurits en A.S. Baas, die beiden worden aangeklaagd wegens het ontvreemden van een peluw..
● A. Adelaar: diefstal van een peluw.
● Lentink, Broekman, Kruid, Eindhoven en Sikkens: hebben tuinvruchten met kwade oogmerken bezocht en schade toiegebracht.
● G. Sloot, A. Montfoord: diefstal aardappelen die zij hebben laten koken
99-06-1830
Nagekeken moet worden welke datum in juni dit is.
● A. Steiger wordt hier voor iets onbekends (dat met ongehoorzaamheid te maken heeft) krachtdadig gestraft. Uitvoering opgedragen aan zaalopziener Jeune..
13-07-1830
● Grietje van Klaveren: diefstal muts en halsdoek van Jannetje Hamerling en Helena Haarleger, verkoop aan inmiddels overleden vrouw Plas (arbeiderskoloniste), die het verkocht heeft aan Jannetje Hakkert, dochter arbeiderskolonist. Zie ook raad van tucht voor kolonistengezinnen 13-07-1830.
● A. Hopman, N. Kieft, L. Langendijk, zich toeëigenen van f 1.10 onder valse voorwendselen van J. Blom.
19-08-1830
● J. van der Mark, ongehoorzaam aan de Onder Directeur
● A. Steijger (Stijger), A. Verkruisen: brutaliseren vrouw Bloemeijer
● C. Verhoef: diefstal planken van de kolonie
● A. Bouwman: diefstal van erwten van de menage van de wezen
● J. Sikkers: diefstal wortels uit de tuinen van geëmployeerden, en van een linnen buis van een wees
● A. de Leeuw, J. Schaas: diefstal tinnen lepel van een boer in Een
● P. Gebuis, M. Schippers, weglopen van het werk, naar het 1e gesticht en pas 's avonds terug
● J. de Metzelaar, P. van den Brink: diefstal aardappelen uit tuinen geëmployeerden
● J. Happee, verkoop linnen buis aan A.J. Steijger (reeds met verlof)
11-09-1830
● Aanklacht door zaalopziener Jeune. W. de Ruiter, C. Verhoef, A. Stoep, A. van Kampen, G. Kuit. J. Overman, J.F. Schiller, L.J.B. Caart, W. de Bruin, B. de Leeuw: op 7 september naar de Jaarmarkt te Norg gegaan.
01-11-1830
De zaalopzieners Bloemeijer, van der Kamp en van Geffen komen met de volgende beschuldigingen:
● J. Hartog: diefstal wortelen en telkens de kolonie zonder verlof verlaten
● A. Bruin: 's nachts betrapt in iemand anders kistje
● M. Kok, D. Canard: weglopen van werk en naar 1e gesticht gegaan
● G. Tamsma: brutaliseren van de schoolmeester en vloeken
● A. van der Mark, L. Wissekerke, de ziekenzaal verlaten en zich buiten de deur met jongens ophouden
● A. Roelofs, M. Rozenburg, T. de Booi: zonder verlof naar 2e gesticht en bij binnen kolonisten vertoeft
● T. Hermeling, J. Timmermans, E. Lubben, C. Overman, T. Klouwer, F. Mok, J. Broekman, A. Dirksen: weggelopen van het werk en door de Inspecteur der koloniën aangehouden en teruggebracht.
● J. Broekman, J. Lenting, Maurits: diefstal wortelen in Een
● J. Lenting: zich verwijderen van het werk
20-11-1830
● Anthonia van der Mark: zonder permissie zich verwijderen van het gesticht
Aanklachten van zaalopziener van der Kamp:
● E. Akker, J. Baukes: onderling vechten en Baukes: diefstal 20 ct van de wees A. Klok
●  F. van der Spek, zonder permissie naar Norg
● C. Eindhoven: kousen uitgetrokken om handschoenen van te breien
● F.J. van Barenen, L.G. Mud: diefstal kousen
● J. Batstra: verkoop borstrok aan ontslagen wees
onleesbare naam van een wees: weer kousen gestolen van het drooghek.
● A. Verkruijssen, A. Stijger: beschadigen van de strafkamer door uitbreken van traliewerk.
● G. Kuit: verkoop schoenen aan ontslagen wees
29-12-1830
Aanklacht door zaalopziener van der Kamp:
● A. Montfoord zou S. Sloots aangezet hebben tot diefstal van hemden en kousen van de wezen J. Waverijn, M. Ekkers, E. Versteeg en die goederen zouden verkocht zijn aan arbeiderskolonistenvrouwen Raman en Groen.
15-01-1831
● M. Spat (??): bezigen onbetamelijke uitdrukkingen.
● A. Weima, A. Hoppenbrouwer, G. Kuit, A. Dirksen: zonder verlof het landwerk verlaten en een boom gekapt in het Norgerbos.
● J. van Dalen: diefstal 1 pr schoenen van de wees H. Gerrits (??), en verkocht aan een binnenkolonist 2e gesticht
● Maatje Kraan: omgang met de binnenkolonist 2e gesticht H. Gerrits
● H. Lenting: diefstal 2 rode luieren(?) van geemployeerd huisgezin. Voorstel verwijzing naar de strafkolonie op de Ommerschans..
● C. Looijers: verkoop 1 pr nieuwe kousen
● A. de Vries: diefstal 2 pr kousen van H. Bakker, en die verkocht met een eigen paar; vernieling slot kelder en een tafel eruit gehaald, waarschijnlijk om een duiventil van te maken.
● F. van der Spek, C. Pieterman: desertie. Voorstel verwijzing F. van der Spek naar de strafkolonie op de Ommerschans.
● B. van Roon: diefstal kousen van andere wezen
● A. van Montfoord, G.S. Rijpstra: diefstal aardappelen uit de menage
02-02-1831
● M. Ekkers: zoekmaken van een boezelaar
● L. Zheisema: zonder permissie naar 2e gesticht
● A. Vrieze: diefstal bril in doosje uit winkel in Norg waar hij zonder permissie was. Voorstel verwijzing Vrieze naar de strafkolonie op de Ommerschans.
● Jan Holkamp, A.J. Smit: diefstal aardappelen
● L. Geerts of Post, Pieterman: desertie
● G. Slord: diefstal rok van de wees T. Holkamp en f 4,- van boekhouder Rensing, waar zij had gewerkt
11-02-1831
● B. de Leeuw, Pieterman: desertie. Voorstel verwijzing Pieterman naar de strafkolonie op de Ommerschans.
● Barenen, Joh. Tiekenmeijer: desertie, teruggebracht door de veldwachter ven Eelde.
25-02-1831
● H. Visser: diefstal paar kousen van H. Gaarlink, uitgetrokken en het sajet weer teruggegeven
● J. Koorn: bij hem 2 paar sokken gevonden die hij van meisjes had gestolen. Zaalopziener is: Scherer