Naar het overzicht
van stukken over WATEREN



Het is even zoeken, maar de door de Instituteur geprezen Jacob Heiligers is zes jaar in de koloniŽn geweest, waarvan drie in het Instituut te Wateren

Het lijkt bijna of Jacob Heiligers op slinkse wijze de administratie van de koloniŽn ontloopt. Hij is weg uit de vrije koloniŽn voor er stamboeken bewaard blijven en hij is weg uit Wateren vůůr het oudste stamboek van het Instituut. Uiteindelijk zijn er drie vermeldingen waardoor we zeker weten dat hij er is geweest.

De eerste vermelding staat in het tweede jaarverslag van het Instituut voor Landbouwkundige Opvoeding te Wateren, gedateerd 21 juli 1826, afgedrukt als bijlage 21 bij het algemeen jaarverslag in het nummer van september 1826 van het maandblad de Star en in transcriptie te lezen op deze pagina. De Instituteur uit zijn grote tevredenheid 'over velen mijner kweekelingen' en noemt in dat verband ook 'Jakob Heiligers'.

Heiligers?? Nooit van gehoord. Ik zoek in de kolonistendatabase die is samengesteld uit de vrij volledige gegevens die mevrouw Kloosterhuis in de jaren zeventig van de vorige eeuw heeft verzameld... NIKS. In het register van kwekelingen in Wateren met invnr 1610, opgemaakt in 1829, zie hier, staat hij ook niet.

De tweede vermelding

Dan in de post en daar vind ik een vermelding. Op 24 juli 1827 schrijven de regenten van het Weeshuis der Gereformeerden binnen Delft aan de permanente commissie, invnr 86 scan 201:

Wij vermeenen UwelEd. te moeten kennis geven dat door ons op deszelfs daartoe gedaan verzoek, ontslag van ons Gesticht is verleend, aan den jongeling Jacob Heiligers, welke voor onze rekening in de kolonie Frederiksoord besteed is, en zich in het OpvoedingsInstituut te Wateren bevindt;
en wij verzoeken UwelEd. dientengevolge, hem ook uit opgemelde kolonie en Instituut, althans als onze bestedeling, te willen ontslaan. 

Hij bestaat dus echt en ik heb naast de naam nu ook - heel fijn - een plaats van herkomst. Nog eens gekeken in de kolonistendatabase en daarin staan 84 Delftenaren waaronder 4 met de voornaam Jacob(us) maar geen enkele achternaam die er in de verste verte op lijkt. Verder zoeken dus.

De derde vermelding

Het eerste dat ik wil weten is of hij naar aanleiding van deze brief daadwerkelijk uit de koloniŽn is vertrokken? Volgens de aantekeningen op scan 202 bespreekt de permanente commissie deze brief op 25 juli bij agendapunt N24, de notulen daarvan moeten in invnr 40 zitten, en ze schrijft aan Delft op 1 augustus 1827 en aan de directeur op 2 augustus, en afschriften daarvan moeten in invnr 361 zitten.

Maar dat heb ik allemaal niet nodig. Want als de Delftse regenten vele jaren later, op 5 april 1833, invnr 135 scan 185, nieuwe kinderen willen sturen, gaat een ijverige beambte op een rijtje zetten of alle op rekening van de regenten geplaatste kinderen wel uit de kolonie vertrokken zijn. En dat levert niet alleen de vertrekdatum, maar als bonus ook de geboortedatum, want daar staat:

J. Heiligers, geb. 20 Mei 1806, ontsl. 2 Aug. 1827

Contract

Dan wil ik nog weten sinds wanneer hij in de kolonie is. Ik weet dat de Regenten van het Gereformeerd Weeshuis in juli 1821 een contract met de Maatschappij van Weldadigheid afsluiten waardoor zij zes weeskinderen in de kolonie kunnen uitbesteden, zie hier. Wie er op dat contract geplaatst zijn wordt op scan 279 van invnr 1389 bijgehouden vanaf 1829, dus daar heb ik niets aan.

Maar in het contractenboek met invnr 1394 (geen scans, maar ik heb er fotootjes van) staat aangetekend dat het contract in werking treedt op 18 november 1821. Dus dat is de dag dat de eerste zes wezen aankomen. En zoekend op die datum tussen de aankomststaten in invnr 1343 (idem als 1394), begint het me ineens te dagen dat ik ooit al eens een pagina heb gemaakt over de zes Delftse wezen die op 18 november 1821 aankomen, zie hier, en daar staat het plaatje van die aankomststaat en inderdaad: daar staat Jakob Heiliger bij. Zo. HŤhŤ, ik ben er uit.

Even recapituleren

Jacob Heiligers is geboren 20 mei 1806. Uit genealogieŽn op internet begrijp ik dat hij in 1817 wees is geworden, dus waarschijnlijk is hij dan onder de hoede van het Gereformeerd Weeshuis gekomen. Die sturen hem enkele jaren later naar de koloniŽn waar hij op zondag 18 november 1821 aankomt. Dat zal betekenen dat het reisgezelschap, waartoe ook het Rotterdamse gezin Vogelensang behoort, het beurtschip heeft genomen dat zaterdagavond 19:00 uur uit Amsterdam vertrekt (en blijkbaar hebben ze wind mee gehad).

Hij wordt met drie andere Delftse wezen ingedeeld bij Neeltje de Wijn weduwe Louwie Pierre op hoeve 63 van Wilhelminaoord. Voor meer over haar zie bij hoeve 63 van Wilhelminaoord 1822. Hoeve 63 is later afgebroken, maar lag aan de Westvierdeparten, kadastraal Noordwolde D 277, met de coŲrdinaten 52.86500 en 6.14022. Of hij de hele tijd in dit huis gewoond heeft of niet is onbekend, omdat het oudste bewaard gebleven stamboek van Wilhelminaoord begint op 1 juni 1825.

En voor die tijd... Het Instituut voor Landbouwkundige Opvoeding gaat van start als op 28 juni 1824 dertig geselecteerde veelbelovende weesjongens uit de vrije koloniŽn er hun intrek nemen. Jacob Heiligers moet daarbij behoren, want het zal drie jaar duren eer er weer jongeren uit de vrije koloniŽn naar Wateren gaan (en dan is hij al weg). Blijkens een later gevonden lijst van kwekelingen van 1 april 1826, zie hier, draagt hij het kwekelingnummer 27.

Blijkens de eerste vermelding is de Instituteur uiterst tevreden over hem, maar hij verlaat het Instituut en de koloniŽn op 2 augustus 1827 met ontslag.